Phẫu thuật điều trị lão thị với thấu kính nội nhãn: Công nghệ mới và thách thức lâm sàng

Bs Ngô Hữu Thế
17.11.26
Last Updated

Bài giảng Maestro Lecture lần thứ 39 (2026) của Giáo sư Jorge L. Alio tập trung vào các phương pháp điều trị lão thị (presbyopia) bằng thấu kính nội nhãn (intraocular lenses - IOLs) và những tiến bộ trong công nghệ thấu kính điều tiết (accommodative IOLs). Giáo sư Alio nhấn mạnh tầm quan trọng của việc hiểu rõ cơ chế điều tiết và những hạn chế của các thiết kế thấu kính trong quá khứ, đồng thời giới thiệu các giải pháp mới dựa trên bằng chứng khoa học để cải thiện thị lực gần và trung gian cho bệnh nhân.

Cơ chế điều tiết và các thiết kế thấu kính trong quá khứ

Giáo sư Alio định nghĩa điều tiết là khả năng thay đổi công suất quang học của mắt để tập trung vào các khoảng cách khác nhau. Các phương pháp tiếp cận trước đây bao gồm thay đổi vị trí thấu kính (single or dual optic), thay đổi hình dạng/độ cong hoặc thay đổi chiết suất. Tuy nhiên, nhiều thiết kế thấu kính điều tiết trong 10-20 năm qua đã thất bại do không đạt được sự thay đổi công suất thực sự và ổn định. Các nghiên cứu độc lập cho thấy những thấu kính này không di chuyển trong mắt do được đặt trong túi bao (capsular bag), nơi xảy ra quá trình xơ hóa (fibrosis) và teo, dẫn đến việc thấu kính bị cố định và mất chức năng điều tiết.

Luminina lens và mô hình thực nghiệm

Luminina lens được thiết kế để đặt tại rãnh thể mi (sulcus), nơi được chứng minh là vị trí ổn định hơn so với túi bao. Trong mô hình khỉ (monkey model), các nhà nghiên cứu đã sử dụng thiết bị đo đạc để theo dõi sự thay đổi công suất của mắt khi có kích thích. Kết quả cho thấy thấu kính đặt trong rãnh thể mi vẫn hoạt động tốt sau 5 năm, trong khi thấu kính đặt trong túi bao bị chặn hoàn toàn sau 6 tháng. Thiết kế của Luminina lens dựa trên nguyên tắc hai bề mặt quang học trượt lên nhau để thay đổi công suất liên tục, mô phỏng cơ chế điều tiết tự nhiên.

Kết quả lâm sàng và biến chứng

Các nghiên cứu đa trung tâm trên hơn 100 ca bệnh cho thấy kết quả khả quan về thị lực gần và xa. Biến chứng chính được ghi nhận là đục bao sau (posterior capsule opacity - PCO) do thiếu sự tiếp xúc giữa thấu kính và bao sau, tuy nhiên, việc thực hiện bao mở (capsulotomy) không ảnh hưởng đến chức năng điều tiết của thấu kính. Giáo sư Alio nhấn mạnh rằng việc lựa chọn bệnh nhân là yếu tố then chốt, đặc biệt là đánh giá giải phẫu rãnh thể mi bằng OCT (Optical Coherence Tomography) để đảm bảo kích thước thấu kính phù hợp.

Chỉ số/Kết cụcKết quả theo tài liệu
Cỡ mẫu nghiên cứu PCOHơn 100 ca, 2 trung tâm lâm sàng
Thời gian theo dõi PCO2 năm
Tỷ lệ rủi ro bong võng mạc (dưới 50 tuổi)5.6% sau 48 tháng
Tỷ lệ rủi ro bong võng mạc (trên 50 tuổi, trục nhãn cầu >30mm)4% sau 3 tháng
Khả năng điều tiết đạt được1.5 đến 3.5 diopter
Bình luận: Thông tin theo [39th Maestro Lecture, 2026]; đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Giáo sư Alio nhấn mạnh sự khác biệt giữa các thiết kế thấu kính đặt trong túi bao và rãnh thể mi. Hạn chế của các nghiên cứu này là cỡ mẫu còn khiêm tốn và cần thêm các thử nghiệm ngẫu nhiên có đối chứng (RCT) quy mô lớn hơn để khẳng định hiệu quả dài hạn.
  • Ưu tiên đánh giá giải phẫu rãnh thể mi bằng OCT trước khi chỉ định thấu kính đặt tại rãnh.
  • Cần tư vấn kỹ cho bệnh nhân về thời gian thích nghi (2-3 tháng) sau phẫu thuật.
  • Theo dõi sát tình trạng PCO và thực hiện bao mở khi cần thiết để duy trì chức năng điều tiết.
  • Tránh chỉ định cho bệnh nhân có bệnh lý bề mặt nhãn cầu hoặc khô mắt nặng.
  • Cân nhắc kỹ lưỡng rủi ro bong võng mạc ở bệnh nhân cận thị cao trước khi phẫu thuật thay thế thấu kính.

Tài liệu tham khảo:

Jorge L. Alio, 2026, 39th Maestro Lecture: Professor Jorge L. Alio (Spain): Tribute to Professor Aslim Djua Sihotang, MAESTRO LECTURES, Video ID: OsR2-_zg4Rs.

Xem thêm