Kỹ thuật phẫu thuật mộng thịt thành công: Bài giảng từ John Hovanesian, MD

Bs Ngô Hữu Thế
17.11.26
Last Updated

Bài giảng tại sự kiện 21st Maestro Lecture (2022) do John Hovanesian, MD trình bày đã tổng hợp các kỹ thuật phẫu thuật mộng thịt (pterygium) hiện đại nhằm tối ưu hóa kết quả lâm sàng cho bệnh nhân trên toàn cầu. Mộng thịt là bệnh lý bề mặt nhãn cầu phổ biến, gây khó chịu và suy giảm thị lực, đặc biệt phổ biến ở các khu vực gần xích đạo.

Tiêu chuẩn vàng trong phẫu thuật mộng thịt

Kỹ thuật ghép kết mạc tự thân (conjunctival autograft) được coi là tiêu chuẩn vàng trong điều trị mộng thịt. Nghiên cứu gốc của Kenyon và Wagner (1985) trên 57 mắt đã thiết lập nền tảng cho kỹ thuật này với tỷ lệ tái phát thấp khoảng 5%, so với tỷ lệ tái phát lên tới 50% ở các kỹ thuật để củng mạc trần (bare sclera) truyền thống. Tác giả nhấn mạnh việc bảo tồn cấu trúc vùng rìa (limbal architecture) là yếu tố then chốt để ngăn ngừa tái phát.

Ứng dụng keo dán mô fibrin

Keo dán mô fibrin (fibrin tissue adhesive) là công cụ hữu ích trong phẫu thuật mộng thịt, giúp cố định mảnh ghép mà không cần khâu. Keo fibrin có khả năng chịu ứng suất cắt (shear stresses) tốt, phù hợp với các bề mặt không chịu lực căng lớn như mảnh ghép kết mạc. Tác giả lưu ý rằng keo fibrin là sản phẩm từ máu, cần tư vấn kỹ cho bệnh nhân về các rủi ro lý thuyết, mặc dù chưa có trường hợp lây nhiễm bệnh nào được báo cáo trong 11 triệu ca phẫu thuật trên toàn thế giới. Để kéo dài thời gian polymer hóa (polymerization) từ 10-15 giây lên 45-60 giây, có thể pha loãng thành phần thrombin với dung dịch cân bằng muối (BSS) theo tỷ lệ 1:10.

Thông số/Kết cụcKết quả theo tài liệu
Tỷ lệ tái phát (Kenyon & Wagner, 1985)5%
Tỷ lệ tái phát (kỹ thuật củng mạc trần)50%
Tỷ lệ tái phát (nghiên cứu 101 mắt)1%
Tỷ lệ tái phát (nghiên cứu 500 mắt)1,2%
Thời gian polymer hóa (keo nguyên chất)10-15 giây
Thời gian polymer hóa (pha loãng 1:10)45-60 giây
Bình luận: Thông tin theo [21st Maestro Lecture, 2022]; đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Tác giả nhấn mạnh việc sử dụng keo fibrin giúp giảm thời gian phẫu thuật và tăng sự thoải mái cho bệnh nhân. Cần lưu ý kỹ thuật pha loãng thrombin là kinh nghiệm cá nhân của tác giả để kiểm soát thời gian thao tác.

Kết hợp màng ối và mảnh ghép kết mạc

Trong các trường hợp mộng thịt tái phát hoặc phức tạp, việc kết hợp màng ối (amniotic membrane) và mảnh ghép kết mạc tự thân mang lại hiệu quả cao hơn so với việc sử dụng đơn lẻ từng phương pháp. Màng ối đóng vai trò như một tác nhân sinh học (biologic agent) với đặc tính chống viêm và chống sẹo mạnh mẽ, được đặt dưới kết mạc vùng Tenon để ức chế các nguyên bào sợi (fibroblasts) - nguồn gốc chính gây tái phát.

Hướng điều trị dược lý trong tương lai

Sản phẩm CBT-001 đang được phát triển để điều trị mộng thịt, với cơ chế tác động kép: ức chế VEGF (VEGF inhibitor) để giảm tân mạch và tác động lên con đường yếu tố tăng trưởng nguyên bào sợi (fibroblast growth factor) để giảm xơ hóa. Kết quả nghiên cứu pha 2 cho thấy sự sụt giảm đáng kể về điểm số mạch máu (vascularity score) và sự thoái triển của tổn thương trong thời gian điều trị.

  • Ưu tiên sử dụng mảnh ghép kết mạc tự thân mỏng để giảm viêm và sẹo.
  • Sử dụng keo fibrin thay thế chỉ khâu để giảm kích ứng và thời gian phẫu thuật.
  • Cân nhắc sử dụng màng ối như một chất bổ trợ trong các ca mộng thịt tái phát.
  • Taper steroid kéo dài (ít nhất 1 tháng) để kiểm soát viêm hậu phẫu.
  • Thận trọng khi phẫu thuật trên bệnh nhân đã từng phẫu thuật LASIK để tránh tổn thương vạt giác mạc.

Tài liệu tham khảo:

John Hovanesian, 2022, Successful Pterygium Surgery, MAESTRO LECTURES, Video ID: cfbtgfNaRxU.

Xem thêm