Bài giảng tại sự kiện 26th Maestro Lecture (2023) của Giáo sư Antoine Brezin đã nhấn mạnh tầm quan trọng của việc kiểm soát viêm trước phẫu thuật trên bệnh nhân viêm màng bồ đào (uveitic patients). Phẫu thuật đục thủy tinh thể (cataract surgery) trong bối cảnh này là một thách thức phức tạp, đòi hỏi sự kết hợp giữa kỹ năng phẫu thuật và quản lý nội khoa chặt chẽ, vì không có quy tắc "một kích cỡ cho tất cả" (one-size-fits-all) áp dụng cho mọi tình huống lâm sàng.
Thách thức và đánh giá trước phẫu thuật
Tình trạng viêm màng bồ đào rất không đồng nhất, bao gồm nhiều bệnh lý khác nhau như hội chứng Fuchs (Fuchs cyclitis), sarcoidosis, viêm khớp tự phát thiếu niên (juvenile idiopathic arthritis) và viêm màng bồ đào do herpes. Việc đánh giá trước phẫu thuật là bước tiên quyết để xác định tình trạng viêm, đặc biệt là kiểm tra phù hoàng điểm (macular edema) phía sau thủy tinh thể. Nếu không kiểm soát viêm trước khi can thiệp, kết quả thị lực sau phẫu thuật có thể rất kém, ngay cả khi kỹ thuật phẫu thuật được thực hiện hoàn hảo. Tác giả nhấn mạnh rằng phẫu thuật trong tình trạng viêm không kiểm soát là một sai lầm nghiêm trọng, dẫn đến các biến chứng như lắng đọng fibrin, dính mống mắt (synechiae) và kết quả thị giác xấu.
Chiến lược kiểm soát viêm và thời điểm phẫu thuật
Mặc dù chưa có các nghiên cứu ngẫu nhiên (randomized study) quy mô lớn để xác định thời điểm tối ưu, sự đồng thuận giữa các chuyên gia viêm màng bồ đào (uveitis specialists) là cần một giai đoạn yên tĩnh (quiescent period) ít nhất 3 tháng trước khi phẫu thuật. Để đạt được trạng thái này, bác sĩ có thể tăng liều điều trị toàn thân, tiêm dưới bao Tenon (subtenon injection) hoặc sử dụng các implant giải phóng chậm như Ozurdex. Việc lựa chọn phương pháp phụ thuộc vào bệnh cảnh cụ thể của từng bệnh nhân. Mục tiêu tối thượng là đưa mắt về trạng thái yên tĩnh nhất có thể trước khi thực hiện bất kỳ can thiệp phẫu thuật nào.
Kỹ thuật phẫu thuật và quản lý trong mổ
Khi đối mặt với đồng tử không giãn (undilated pupil) do dính mống mắt, tác giả ưu tiên sử dụng các thiết bị hỗ trợ như dụng cụ nong đồng tử (pupil dilator) thay vì các loại vòng (rings) hoặc móc (hooks) trừ khi là trường hợp cực kỳ khó khăn. Việc tách dính mống mắt (breaking the synechiae) cần được thực hiện nhẹ nhàng. Một bước quan trọng là loại bỏ hoàn toàn các mảnh vỏ (cortical fragments) để ngăn ngừa viêm tái phát (rebound inflammation). Tác giả khuyến cáo sử dụng thủy tinh thể nhân tạo (IOL) loại acrylic kỵ nước (hydrophobic acrylic) để giảm thiểu nguy cơ lắng đọng và co rút bao (capsular phimosis).
| Chỉ số/Kết cục | Kết quả theo tài liệu |
|---|---|
| Thời gian yên tĩnh yêu cầu | 3 tháng |
| Liều tiêm Triamcinolone | 1 ml, 14 mg |
| Thời gian tác dụng của subtenon | 3 đến 6 tháng |
| Ngưỡng liều Corticosteroid toàn thân dài hạn | Tối đa 5-10 mg |
| Loại IOL khuyến cáo | Hydrophobic acrylic |
Bình luận: Thông tin theo 26th Maestro Lecture, 2023; đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Tác giả nhấn mạnh việc cá thể hóa điều trị dựa trên bệnh lý nền. Một điểm cần lưu ý là việc sử dụng steroid toàn thân liều cao cần sự phối hợp chặt chẽ với chuyên khoa nội tiết hoặc thấp khớp để quản lý tác dụng phụ.
- Luôn kiểm soát viêm đạt trạng thái yên tĩnh ít nhất 3 tháng trước phẫu thuật.
- Ưu tiên sử dụng IOL hydrophobic acrylic để hạn chế phản ứng viêm và co rút bao.
- Loại bỏ triệt để mảnh vỏ trong quá trình phẫu thuật để giảm nguy cơ viêm tái phát.
- Cân nhắc tiêm subtenon triamcinolone như một biện pháp hỗ trợ kiểm soát viêm hiệu quả và chi phí thấp.
- Theo dõi sát sao sau phẫu thuật để phát hiện sớm và xử lý kịp thời tình trạng viêm tái phát hoặc tăng nhãn áp.
Tài liệu tham khảo:
Antoine Brezin, 2023, Cataract Surgery in Uveitic Patients, 26th Maestro Lecture, Video ID: q3dtbF7ZOms.