Phẫu thuật khúc xạ dựa trên thủy tinh thể: Kỹ thuật và quản lý biến chứng

Bs Ngô Hữu Thế
15.11.26
Last Updated

Tại hội thảo AIOC 2026 GP107 về chuyên khoa phẫu thuật khúc xạ, phiên IV tập trung vào các kỹ thuật phẫu thuật khúc xạ dựa trên thủy tinh thể (lens-based refractive surgery). Mặc dù phẫu thuật khúc xạ giác mạc (corneal refractive surgery) đáp ứng nhu cầu cho 70-80% bệnh nhân, các phẫu thuật dựa trên thủy tinh thể đóng vai trò then chốt cho những trường hợp có tật khúc xạ quá cao hoặc giác mạc không phù hợp để can thiệp.

Kỹ thuật phẫu thuật ICL và các lưu ý lâm sàng

Phẫu thuật đặt kính nội nhãn pha-kic (phakic intraocular lens - ICL) là lựa chọn ưu tiên cho các trường hợp cận thị nặng hoặc viễn thị vượt quá giới hạn của LASIK. Các tiêu chuẩn lựa chọn bệnh nhân bao gồm độ tuổi từ 21 đến 60, khúc xạ ổn định, cận thị trên -8.8 đến -10 diopter, viễn thị trên +6 diopter và loạn thị trên 6 diopter. Ngoài ra, ICL được chỉ định cho các trường hợp giác mạc mỏng, khô mắt nặng hoặc nghi ngờ giác mạc chóp (keratoconus) đã ổn định sau cross-linking.

Công nghệ centra flow (lỗ trung tâm) trên các dòng ICL hiện đại giúp giảm nguy cơ tắc nghẽn đồng tử (pupillary block), loại bỏ nhu cầu cắt mống mắt ngoại vi (peripheral iridectomy). Việc nạp kính (loading) đóng vai trò quyết định, chiếm 90% sự thành công của thủ thuật. Cần sử dụng HPMC thay vì các chất nhầy phân tán (dispersive viscoelastics) để dễ dàng loại bỏ hoàn toàn sau phẫu thuật. Các thao tác trong tiền phòng phải song song với mống mắt để tránh chạm vào các cấu trúc nội nhãn.

Quản lý các tình huống thách thức

Một tình huống thách thức được định nghĩa là khi cần thay đổi phác đồ chuẩn để đảm bảo an toàn và kết quả thị giác. Các yếu tố phức tạp bao gồm bất thường giải phẫu, bệnh lý đồng mắc (như tiền sử bong võng mạc, mắt độc nhất) hoặc độ sâu tiền phòng (anterior chamber depth - ACD) thấp. Đối với các trường hợp ACD thấp (dưới 2.75 mm), việc sử dụng các công cụ hỗ trợ như UBM (ultrasound biomicroscopy) là cần thiết để đánh giá khoảng cách từ rãnh đến rãnh (sulcus-to-sulcus) thay vì chỉ dựa vào độ sâu tiền phòng đơn thuần.

Biến chứng kẹt kính trong vết mổ hoặc kẹt haptic trong injector có thể xảy ra. Nếu gặp phải, cần bình tĩnh rút kính ra, nạp lại và thực hiện lại thủ thuật. Đối với các vết mổ rò rỉ, việc tạo túi nội nhãn (supra-incisional pocket) giúp niêm phong vết mổ mà không cần khâu, tránh gây loạn thị do chỉ khâu.

Chỉ số/Kết cụcKết quả theo tài liệu
Cỡ mẫu nghiên cứu (OurLab lens)18 bệnh nhân (9 bệnh nhân mỗi trung tâm)
Thời gian theo dõi2 năm
Độ cận tiền phẫu-6 đến -17.5 diopter
Độ loạn tiền phẫu-0.5 đến 4 diopter
Độ sâu tiền phòng (ACD) tối thiểu2.5 mm (khuyến cáo)
Tỷ lệ bong võng mạc (RD)1.85% (trong phẫu thuật lấy thủy tinh thể trong suốt)
Bình luận: Thông tin theo AIOC 2026, GP107; đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Các kỹ thuật như hydro-implantation đòi hỏi phẫu thuật viên có kinh nghiệm cao để tránh tổn thương nội mô và đảm bảo vị trí kính. Việc sử dụng UBM và các mô hình AI trong đo đạc sulcus là xu hướng tất yếu để tối ưu hóa vault, giảm thiểu biến chứng tăng nhãn áp hoặc đục thủy tinh thể thứ phát.
  • Luôn kiểm tra kỹ vị trí lỗ trung tâm của ICL trước khi đóng vết mổ để đảm bảo kính không bị xoay hoặc lật ngược.
  • Ưu tiên sử dụng HPMC và loại bỏ hoàn toàn chất nhầy sau phẫu thuật để tránh tăng nhãn áp hậu phẫu.
  • Đối với bệnh nhân trên 40 tuổi hoặc có chỉ số dysfunctional lens index xấu, cần cân nhắc kỹ giữa ICL và phẫu thuật lấy thủy tinh thể trong suốt (clear lens extraction).
  • Luôn có kế hoạch B (B-plan) và chuẩn bị sẵn các kích thước kính dự phòng khi thực hiện các ca khó.
  • Sử dụng các công cụ tính toán hiện đại (như icalc.com) để dự đoán vault chính xác hơn dựa trên dữ liệu giải phẫu thực tế của bệnh nhân.

Tài liệu tham khảo:

Diva, D., et al., 2026, AIOC 2026 GP107 Refractive Surgery subspeciality day Session IV Lens Based Refractive Surgery, All India Ophthalmological Society (AIOS) Proceedings, Video ID: t9z3vVJolVI.

Xem thêm