Phiên thảo luận chuyên khoa phẫu thuật khúc xạ tại AIOC 2026 (GP106) đã tổng kết sự phát triển của các kỹ thuật lấy nhu mô (lenticule extraction) trong hơn một thập kỷ qua. Các phương pháp này đã thay đổi đáng kể bối cảnh phẫu thuật khúc xạ toàn cầu, mang lại các lựa chọn thay thế cho phẫu thuật có tạo vạt (flap-based) truyền thống.
Lịch sử và sự tiến hóa của phẫu thuật lấy nhu mô
Phẫu thuật khúc xạ đã trải qua nhiều giai đoạn phát triển, từ PRK (surface ablation) trong những năm 1990 với các hạn chế như hồi phục chậm, nguy cơ nhiễm trùng và haze, đến LASIK vào những năm 2000. Mặc dù LASIK mang lại sự thoải mái và hồi phục nhanh, nhưng các biến chứng liên quan đến vạt (flap) như rách vạt, vạt rời, khô mắt sau mổ và nguy cơ giãn lồi giác mạc (ectasia) đã thúc đẩy nghiên cứu về các kỹ thuật không vạt. Nghiên cứu in-vivo bắt đầu từ năm 2004 tại Đức bởi Marcus Blum, Mark Bischoff và Walter Sekundo. Đến năm 2011, ca phẫu thuật SMILE thành công đầu tiên được thực hiện, tiền thân là kỹ thuật FLEX. Thuật ngữ KLEX (Keratorefractive Lenticule Extraction) được giới thiệu vào năm 2023 như một thuật ngữ bao trùm cho tất cả các quy trình lấy nhu mô.
Ưu điểm và cơ chế sinh học của KLEX
KLEX là quy trình không vạt (flapless), giúp loại bỏ các biến chứng liên quan đến vạt và giảm sự phụ thuộc vào điều kiện môi trường. So với LASIK, KLEX bảo tồn tốt hơn các dây thần kinh dưới biểu mô (subbasal nerve plexus) nhờ nắp (cap) được tạo ở độ sâu 120-130 micron, giúp giảm tình trạng khô mắt sau mổ. Dữ liệu từ Giáo sư Kima Shimizu cho thấy sau 1 tháng, nhiều dây thần kinh được bảo tồn ở mắt phẫu thuật SMILE so với LASIK. Về mặt cơ sinh học, Giáo sư John Marshall chỉ ra rằng việc tạo vạt làm giảm độ bền kéo của giác mạc (ví dụ: vạt 80 micron làm giảm 14% độ bền). KLEX bảo tồn lớp nhu mô trước (anterior stroma), góp phần vào độ bền của giác mạc và giảm thiểu hiện tượng cảm ứng quang sai cầu (spherical aberration) do không có hiệu ứng cosine (cosine effect) như trong phẫu thuật laser excimer.
| Chỉ số/Kết cục | Kết quả theo tài liệu |
|---|---|
| Số ca SMILE toàn cầu | Trên 10 triệu ca |
| Số ca SILK | Trên 44.000 ca |
| Số ca CLEAR | Trên 25.000 ca |
| Số ca SMART | Trên 20.000 ca |
| Độ sâu tạo nắp (cap) | 120 hoặc 130 micron |
| Giảm độ bền giác mạc (vạt 80 micron) | 14% |
| Regression sau 10 năm (SMILE) | Khoảng -0.35 diopters |
Bình luận: Thông tin theo AIOC 2026; đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Các dữ liệu về số lượng ca phẫu thuật và kết quả dài hạn (10 năm) cho thấy sự ổn định của kỹ thuật SMILE. Cần lưu ý rằng việc lựa chọn nền tảng phẫu thuật phụ thuộc vào kinh nghiệm phẫu thuật viên và đặc điểm giác mạc của từng bệnh nhân.
Quản lý biến chứng và kinh nghiệm lâm sàng
Mặc dù KLEX có độ an toàn cao, việc quản lý biến chứng như mất hút chân không (suction loss) là kỹ năng quan trọng. Nếu mất hút xảy ra khi đã cắt nhu mô dưới 10%, phẫu thuật viên có thể thực hiện tái áp (redock) và tiếp tục quy trình. Nếu mất hút trên 10%, cần tạm dừng và có thể chuyển sang phẫu thuật LASIK hoặc PRK sau 6-8 tuần. Việc giải thích kỹ cho bệnh nhân về những gì cần nhìn thấy trong quá trình phẫu thuật giúp giảm thiểu nguy cơ này. Đối với khó khăn trong bóc tách nhu mô, việc sử dụng các dụng cụ như reverse Sinskey hook có thể hỗ trợ hiệu quả. Sự xuất hiện của "dấu hiệu khía" (frill sign) là chỉ dấu quan trọng cho thấy phẫu thuật viên đã bóc tách đúng mặt phẳng nhu mô.
- Luôn kiểm tra kỹ độ ẩm của bề mặt giác mạc và túi kết mạc trước khi đặt máy để tránh mất hút.
- Sử dụng dấu hiệu khía (frill sign) để xác định chính xác mặt phẳng bóc tách nhu mô.
- Nếu xảy ra mất hút chân không, đánh giá tỷ lệ cắt nhu mô để quyết định tái áp ngay lập tức hoặc trì hoãn phẫu thuật.
- Giải thích rõ cho bệnh nhân về quy trình và các tín hiệu cần tập trung nhìn trong khi phẫu thuật.
- Cập nhật các công nghệ mới như bù trừ xoay (cyclotorsion compensation) để tăng độ chính xác cho các ca loạn thị cao.
Tài liệu tham khảo:
AIOC 2026, 2026, GP106 Refractive Surgery subspeciality day Session III Lenticule Based Refractive Surgery, aioseditorproceedings, 00:50:15.