Phẫu thuật lại trong hội chứng Duane: Các yếu tố nguy cơ và chiến lược xử trí

Bs Ngô Hữu Thế
8.11.26
Last Updated

Hội chứng Duane là một dạng lác hạn chế (restrictive strabismus) phức tạp, đòi hỏi sự đánh giá tỉ mỉ các thông số trước phẫu thuật để đạt được kết quả tối ưu. Trong bài giảng tại AIOC 2026 (IC136), Dr. Ramesh Kekunnaya đã nhấn mạnh tầm quan trọng của việc xác định các yếu tố góp phần gây thất bại phẫu thuật và chiến lược xử trí cho các trường hợp lác tồn dư hoặc lác liên tiếp (consecutive strabismus).

Các yếu tố nguy cơ và sai lầm trong phẫu thuật

Sai lầm trong đo đạc là yếu tố hàng đầu dẫn đến kết quả không mong muốn, đặc biệt trong các trường hợp hội chứng Duane hai mắt. Việc đo lường sai lệch giữa độ lác nguyên phát và thứ phát có thể dẫn đến lựa chọn sai phương pháp phẫu thuật. Các yếu tố cơ học như dải xơ dưới cơ hoặc sự co rút cơ không được giải phóng hoàn toàn cũng là nguyên nhân gây thất bại. Ngoài ra, các biến chứng trong phẫu thuật như vô tình khâu nhầm cơ chéo trên (superior oblique) cùng với cơ trực trên (superior rectus) hoặc kỹ thuật không chính xác khi thực hiện các thủ thuật mới (như chuyển vị cơ - transposition) là những rủi ro cần tránh. Tác giả nhấn mạnh việc thực hiện nghiệm pháp cưỡng bức nhãn cầu (Forced Duction Test - FDT) là chìa khóa để đánh giá mức độ hạn chế cơ trước khi quyết định can thiệp.

Chiến lược xử trí lác tồn dư và lác liên tiếp

Đối với lác tồn dư, việc phẫu thuật lại cần sự thận trọng tối đa để tránh gây ra lác ở phía đối diện. Trong trường hợp lác liên tiếp, tác giả ưu tiên phẫu thuật lùi cơ trực ngoài (lateral rectus recession) thay vì tiến cơ trực trong (medial rectus advancement) do hiệu quả lâm sàng cao hơn. Đối với các trường hợp lác liên tiếp có độ lác lớn, việc cố định vào màng xương (periosteal fixation) có thể được cân nhắc nếu độ co rút nhãn cầu và độ quá mức (overshoot) đạt mức 3+. Đối với phẫu thuật chuyển vị cơ (Superior Rectus Transposition - SRT), cần lưu ý nguy cơ gây lác đứng hoặc lác xoay (torsional diplopia) với tỷ lệ khoảng 10%. Nếu xảy ra biến chứng sau SRT, việc tháo bỏ các mối khâu Foster hoặc lùi cơ trực trên có thể được chỉ định.

Chỉ số/Kết cụcKết quả theo tài liệu
Tỷ lệ tư thế đầu bất thường30% các trường hợp
Tỷ lệ biến chứng lác đứng/xoay sau SRT10%
Độ lác liên tiếp (ví dụ ca lâm sàng)40 PD
Vị trí khâu cơ (union/Nishida)8 mm từ rìa giác mạc hoặc 8 mm từ điểm bám
Mức độ co rút/overshoot chỉ định cố định màng xương3+ grade
Bình luận: Thông tin theo AIOC 2026, 2026; đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Các chiến lược phẫu thuật lại trong hội chứng Duane đòi hỏi kinh nghiệm phẫu thuật viên cao do cấu trúc giải phẫu cơ vận nhãn thường bị biến đổi. Việc sử dụng FDT là bắt buộc để phân biệt giữa hạn chế cơ học và liệt cơ. Hạn chế của tài liệu là không cung cấp cỡ mẫu cụ thể cho các quan sát lâm sàng, do đó cần thận trọng khi ngoại suy kết quả cho mọi bệnh nhân.
  • Luôn kiểm tra độ lác ở cả vị trí nguyên phát và trường nhìn có sự tham gia của cơ bị ảnh hưởng.
  • Thực hiện FDT trước khi quyết định phẫu thuật để xác định chính xác mức độ hạn chế cơ học.
  • Ưu tiên lùi cơ trực ngoài trong xử trí lác liên tiếp thay vì tiến cơ trực trong.
  • Tránh thực hiện SRT nếu mức độ co rút và overshoot quá nặng (chống chỉ định).
  • Cân nhắc lùi cơ trực trong thêm 2 mm nếu cần thiết khi thực hiện đồng thời SRT để đạt hiệu quả tối ưu.

Tài liệu tham khảo:

Dr. Ramesh Kekunnaya, 2026, Re surgeries in Duane Syndrome, AIOC 2026 IC136, https://www.youtube.com/watch?v=FeB8h916Q88

Xem thêm