Phẫu thuật phân đoạn giữa cho phẫu thuật viên bán phần trước

Bs Ngô Hữu Thế
16.11.26
Last Updated

Bài giảng tại sự kiện 28th Maestro Lecture (2023) của Giáo sư Lisa B. Arbisser tập trung vào khái niệm "phẫu thuật phân đoạn giữa" (middle segment surgery) - một lĩnh vực nằm giữa phẫu thuật bán phần trước và bán phần sau. Khái niệm này bao gồm các can thiệp tại không gian sau thủy tinh thể (retro-lenticular space), nơi các phẫu thuật viên bán phần trước thường ít tiếp cận nhưng lại đóng vai trò quan trọng trong việc xử lý các biến chứng phức tạp như sa phức hợp túi bao - thủy tinh thể, chấn thương nhãn cầu, và các tình huống cần kết hợp kỹ thuật của chuyên gia Glaucoma.

Khái niệm và phạm vi phẫu thuật phân đoạn giữa

Phẫu thuật phân đoạn giữa được định nghĩa là các can thiệp trong khoảng từ 2 đến 4 mm tính từ vùng rìa (limbus). Tác giả nhấn mạnh rằng trong phẫu thuật đục thủy tinh thể thông thường, phẫu thuật viên chủ yếu tập trung tại vùng rìa và rãnh (sulcus), trong khi các đồng nghiệp chuyên khoa bán phần sau tập trung vào không gian xa hơn. Việc hiểu rõ không gian sau thủy tinh thể là rất quan trọng để quản lý các biến chứng như sa dịch kính, rách bao sau, và các tình huống cần phẫu thuật vitrectomy (cắt dịch kính) bán phần trước. Tác giả ghi nhận sự đóng góp của các chuyên gia như Sadir Hanush và Christos trong việc định hình khái niệm này như một nhóm quan tâm đặc biệt.

Quản lý biến chứng và kỹ thuật vitrectomy bán phần trước

Chuẩn bị sẵn sàng là yếu tố then chốt để xử lý biến chứng. Tác giả khuyến cáo nên có sẵn bộ dụng cụ cắt dịch kính (vitrector set) và thực hiện quy trình "Code V" để đảm bảo đội ngũ hỗ trợ nắm vững thiết lập máy. Mục tiêu của phẫu thuật viên bán phần trước là để lại một phân đoạn trước sạch sẽ. Nếu có vật liệu thủy tinh thể rơi vào phân đoạn sau, cần cân nhắc để lại cho chuyên gia bán phần sau xử lý. Tác giả ưu tiên sử dụng tưới dịch (irrigation) qua đường rạch bán phần trước (paracentesis) để duy trì áp lực cao, giúp dịch kính không tiến ra trước. Đối với các trường hợp cần vitrectomy, việc sử dụng hệ thống trocar transconjunctival là lựa chọn hàng đầu, mặc dù vẫn còn tranh cãi về việc sử dụng off-label cho phẫu thuật viên bán phần trước.

Chỉ số/Kết cụcKết quả theo tài liệu
Tỷ lệ biến chứng sa dịch kính (PC rupture rate)1,1% (tài liệu không nêu cỡ mẫu cụ thể, dữ liệu từ châu Âu)
Tỷ lệ biến chứng thủy tinh thể muộn (5-10 năm)0,5% đến 1%
Tần suất thực hành cần thiết để thành thạo1-2 ca mỗi tuần
Đường rạch pars plana (đo từ rìa)3 đến 3,5 mm
Bình luận: Thông tin theo 28th Maestro Lecture, 2023; đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Tác giả nhấn mạnh việc sử dụng các kỹ thuật như "hyaloid sparing double capture" để tối ưu hóa kết quả trong các trường hợp phức tạp. Một điểm hạn chế là việc sử dụng nhiều dụng cụ và thuốc off-label (như Gore-Tex, Kenalog, kháng sinh nội nhãn) cần được cân nhắc kỹ lưỡng dựa trên quy định pháp lý tại từng quốc gia.

Kỹ thuật cố định thủy tinh thể và quản lý không gian sau thủy tinh thể

Tác giả thảo luận về việc sử dụng Gore-Tex (off-label tại Mỹ) để cố định thủy tinh thể trong các trường hợp không có túi bao. Gore-Tex được ưu tiên hơn Prolene do cấu trúc đa sợi (multi-faceted) giúp chống lại sự xói mòn hoặc đứt gãy (cheese-wiring). Đối với việc cố định thủy tinh thể, tác giả không khuyến khích sử dụng đốt điện (cautery) trên củng mạc vì nguy cơ gây tan chảy (melts), thay vào đó ưu tiên chôn nút chỉ và che phủ bằng Tenon và kết mạc. Việc hiểu rõ không gian Burger (Burger space) - không gian giữa bao sau và màng hyaloid trước - là chìa khóa để thực hiện các kỹ thuật như primary posterior optic capture, giúp giảm tỷ lệ đục bao sau (PCO) và cải thiện kết quả thị giác lâu dài.

  • Luôn kiểm tra và review video phẫu thuật, đặc biệt là các ca có biến chứng để rút kinh nghiệm.
  • Ưu tiên tưới dịch qua đường rạch bán phần trước để duy trì áp lực nội nhãn và tránh sa dịch kính.
  • Cân nhắc sử dụng kỹ thuật primary posterior optic capture trong các trường hợp cần thiết để giảm PCO.
  • Tránh sử dụng đốt điện trên củng mạc để giảm nguy cơ tan chảy mô.
  • Sử dụng các mô hình mô phỏng (simulation models) để rèn luyện kỹ năng cho các tình huống phức tạp.

Tài liệu tham khảo:

Lisa B. Arbisser, 2023, 28th Maestro Lecture: Middle Segment Surgery for the Anterior Segment Surgeon, MAESTRO LECTURES, Video ID: UoMoAYfGd4Q.

Xem thêm