Phòng ngừa đục trục thị giác sau phẫu thuật đục thủy tinh thể ở trẻ em

Bs Ngô Hữu Thế
11.11.26
Last Updated

Tại hội thảo AIOC 2026, Dr. Akshai Badakere đã trình bày về chiến lược phòng ngừa đục trục thị giác (Visual Axis Opacification - VAO) sau phẫu thuật đục thủy tinh thể ở trẻ em, một thách thức lâm sàng quan trọng ảnh hưởng đến kết quả thị lực. Đục thủy tinh thể ở trẻ em là nguyên nhân hàng đầu gây mù lòa có thể phòng ngừa, với tỷ lệ 2 đến 13 trên 10.000 trẻ sinh sống và chiếm 7 đến 15% các trường hợp suy giảm thị lực ở trẻ em.

Cơ chế bệnh sinh của đục trục thị giác

VAO xảy ra do hoạt động chuyển hóa cao của các tế bào biểu mô thủy tinh thể (Lenticular Epithelial Cells - LECs) còn sót lại sau phẫu thuật, kết hợp với phản ứng viêm quá mức. Có hai loại VAO chính: loại tăng sinh do các tế bào còn sót lại di cư dọc theo bao sau và loại xơ hóa do các tế bào biểu mô chuyển dạng thành nguyên bào sợi (fibroblast), lắng đọng collagen và protein co thắt trên bao sau. Nếu không quản lý bao sau tốt ở trẻ dưới 8 tuổi, nguy cơ hình thành VAO là gần như 100%.

Chiến lược phòng ngừa VAO

Việc phòng ngừa được chia thành ba giai đoạn: trước, trong và sau phẫu thuật. Trước phẫu thuật, cần đánh giá chi tiết tình trạng viêm, các bệnh lý đi kèm như viêm màng bồ đào hoặc đục thủy tinh thể chấn thương có rách bao trước. Trong phẫu thuật, kỹ thuật quan trọng bao gồm: giãn đồng tử tốt, xử lý mô nhẹ nhàng, tạo bao trước (anterior capsulorhexis) và bao sau (posterior capsulotomy) có kích thước phù hợp, cùng với việc đánh bóng bao sau để loại bỏ LECs. Sử dụng kính nội nhãn (IOL) ba mảnh acrylic có vành sau (posterior vault) giúp giảm tỷ lệ VAO và cho phép thực hiện kỹ thuật kẹp quang học (optic capture).

Chỉ số/Kết cụcKết quả theo tài liệu
Tỷ lệ suy giảm thị lực do đục thủy tinh thể ở trẻ em7 đến 15%
Tỷ lệ đục thủy tinh thể ở trẻ sơ sinh2 đến 13 trên 10.000 trẻ sinh sống
Nguy cơ VAO ở trẻ dưới 8 tuổi nếu không quản lý bao sauGần 100%
Thời gian trung bình hút thủy tinh thể điển hìnhKhoảng 30 giây

Quản lý hậu phẫu và xử trí VAO

Chăm sóc hậu phẫu đòi hỏi kiểm soát viêm chặt chẽ bằng steroid tại chỗ liều cao và thuốc liệt điều tiết (cycloplegics). Nếu VAO đã hình thành, việc xử trí phụ thuộc vào độ tuổi và khả năng hợp tác của trẻ. Đối với các trường hợp VAO xơ hóa dày, cắt bao bằng laser Nd:YAG (NDI capsulotomy) thường không hiệu quả, cần thực hiện cắt màng (membranectomy) bằng máy cắt dịch kính (vitrectomy) nhỏ. Khi xử trí VAO, cần loại bỏ hoàn toàn phần đục trung tâm và phần "donut" xung quanh để tránh đẩy mống mắt ra trước và làm hẹp góc tiền phòng theo thời gian.

Bình luận: Thông tin theo AIOC 2026; đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Tác giả nhấn mạnh tầm quan trọng của việc đặt IOL trong túi bao và tránh sử dụng kính hydrophilic ở trẻ em để giảm thiểu VAO. Các hạn chế bao gồm việc thiếu dữ liệu định lượng về hiệu quả của từng kỹ thuật cụ thể trong bài giảng này.
  • Ưu tiên sử dụng IOL ba mảnh acrylic thay vì kính hydrophilic ở trẻ em.
  • Đánh bóng bao sau và vùng xích đạo là bước then chốt để giảm LECs.
  • Kiểm soát viêm hậu phẫu tích cực bằng steroid liều cao và cycloplegics.
  • Thực hiện cắt bao sau (PPC) và cắt dịch kính trước (anterior vitrectomy) đầy đủ trong phẫu thuật ban đầu.
  • Loại bỏ hoàn toàn phần đục trung tâm và vùng ngoại vi (donut) khi xử trí VAO để bảo vệ cấu trúc góc tiền phòng.

Tài liệu tham khảo:

Dr. Akshay Badakere, 2026, AVOIDING VISUAL AXIS OPACIFICATION IN PEDIATRIC C, AIOS Editor Proceedings 2, Video ID: 8nKospMeW-w.

Xem thêm