Quản lý chấn thương nhãn khoa: Bài học từ các ca lâm sàng đa dạng

Bs Ngô Hữu Thế
13.11.26
Last Updated

Phiên họp Ocular Trauma Society of India (OTSI) tại AIOC 2026 đã trình bày các bài học lâm sàng quan trọng về chấn thương nhãn khoa, tập trung vào các ca bệnh phức tạp do pháo hoa và chấn thương xuyên thấu. Các báo cáo nhấn mạnh tầm quan trọng của việc chẩn đoán chính xác, can thiệp kịp thời và chiến lược quản lý theo giai đoạn để tối ưu hóa kết quả thị giác cho bệnh nhân.

Chấn thương do pháo hoa và thách thức lâm sàng

Chấn thương do pháo hoa là một vấn đề sức khỏe cộng đồng nghiêm trọng, đặc biệt tại Ấn Độ. Dữ liệu từ các nghiên cứu đa trung tâm năm 2024 cho thấy phần lớn bệnh nhân là trẻ em (1/4 số bệnh nhân dưới 10 tuổi) và nam giới. Khoảng 1/10 bệnh nhân bị chấn thương nhãn cầu hai bên (bilateral ocular injuries), gây hậu quả thị giác nặng nề. Các loại pháo hoa như pháo thăng thiên (skyshots), pháo hoa dạng đài phun nước (fountains) và súng carbide (carbide guns) là những tác nhân phổ biến. Tỷ lệ giám sát của người lớn khi trẻ em sử dụng pháo hoa rất thấp, dưới 14%. Hầu hết bệnh nhân không sử dụng kính bảo hộ (protective eyewear). Các chấn thương thường gặp bao gồm chấn thương nhãn cầu kín (closed globe injuries) và chấn thương nhãn cầu mở (open globe injuries), trong đó chấn thương mở có tiên lượng thị giác kém hơn.

Chỉ số/Kết cụcKết quả theo tài liệu
Tỷ lệ trẻ em dưới 10 tuổi1/4 số bệnh nhân
Tỷ lệ chấn thương hai bên1/10 số bệnh nhân
Tỷ lệ giám sát của người lớndưới 14%
Tỷ lệ sử dụng kính bảo hộtài liệu không nêu
Bình luận: Thông tin theo AIOC 2026 GP148 OTSI Session, 2026; đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Việc thiếu dữ liệu giám sát toàn diện tại Ấn Độ là một hạn chế lớn trong việc đánh giá chính xác gánh nặng bệnh tật.

Triết lý phẫu thuật đa giai đoạn trong chấn thương phức tạp

Chấn thương nhãn khoa phức tạp là một bệnh lý động (dynamic pathology), tiến triển theo thời gian và thường liên quan đến nhiều cấu trúc như giác mạc, thủy tinh thể, võng mạc và dịch kính. Triết lý phẫu thuật đa giai đoạn (multi-stage surgery) được khuyến cáo để đạt được kết quả tốt nhất: phẫu thuật đúng thời điểm, đúng cấu trúc. Giai đoạn 1 tập trung vào cứu vãn nhãn cầu và ổn định cấu trúc (globe salvage and structural stabilization). Giai đoạn 2 tập trung vào kiểm soát viêm và nhãn áp. Giai đoạn 3 là tái tạo định hình (definitive reconstruction) cho các tổn thương như xuất huyết dịch kính không hấp thu (non-absorbing vitreous hemorrhage) hoặc bong võng mạc chấn thương (traumatic retinal detachment). Đỉnh điểm viêm thường xảy ra sau 48-72 giờ, do đó việc trì hoãn phẫu thuật không khẩn cấp giúp cải thiện khả năng quan sát và kết quả phẫu thuật.

Quản lý rách lệ đạo và chấn thương do súng carbide

Rách lệ đạo (canalicular laceration) chiếm 16% các ca rách mi và 20% chấn thương nhãn cầu. Việc thăm khám tỉ mỉ dưới gây mê là cần thiết nếu không thể xác định tổn thương. Phẫu thuật nên được thực hiện trong vòng 72 giờ để đạt kết quả giải phẫu và chức năng tốt nhất. Đối với chấn thương do súng carbide, cơ chế tổn thương bao gồm hóa chất (kiềm từ calcium hydroxide), chấn thương đụng dập và dị vật. Quản lý cấp cứu bao gồm rửa mắt bằng nước muối sinh lý (copious irrigation) ngay lập tức, bất kể tiền sử tiếp xúc hóa chất. Điều trị hỗ trợ bao gồm kháng sinh phổ rộng, thuốc giãn đồng tử (cycloplegics), steroid tại chỗ và vitamin C đường uống.

Chỉ số/Kết cụcKết quả theo tài liệu
Tỷ lệ rách lệ đạo trong rách mi16%
Tỷ lệ rách lệ đạo trong chấn thương nhãn cầu20%
Thời gian khuyến cáo sửa chữa lệ đạotrong vòng 72 giờ
Thời gian lưu stent lệ đạo3 tháng
Bình luận: Việc sử dụng stent lệ đạo (monocanalicular or bicanalicular intubation) là tiêu chuẩn vàng để duy trì sự thông suốt của lệ đạo sau khâu nối. Cần lưu ý rằng các ca chấn thương muộn có sẹo xơ hóa sẽ có tiên lượng kém hơn nhiều so với các ca được xử trí sớm.
  • Luôn có kế hoạch dự phòng (Plan A, B, C) cho mọi ca chấn thương phức tạp.
  • Ưu tiên rửa mắt ngay lập tức với mọi nghi ngờ chấn thương hóa chất.
  • Sử dụng kính hiển vi hoặc thiết bị có độ phóng đại khi xử trí rách lệ đạo.
  • Phẫu thuật đa giai đoạn giúp ổn định mô và cải thiện kết quả thị giác.
  • Tăng cường vận động chính sách để quản lý chất lượng và quy định sử dụng pháo hoa.

Tài liệu tham khảo:

Ocular Trauma Society of India, 2026, AIOC 2026 GP148 OTSI Session, YouTube Channel: aioseditorproceedings, Video ID: j-ChUQKndcE.

Xem thêm