Ectopia Lentis ở trẻ em
Tại phiên họp AIOC 2026 - GP88, các chuyên gia đã thảo luận về quản lý ectopia lentis (lệch thủy tinh thể) ở trẻ em, nhấn mạnh tầm quan trọng của việc đánh giá hệ thống. Nguyên nhân phổ biến nhất là di truyền, trong đó hội chứng Marfan là bệnh lý di truyền trội trên nhiễm sắc thể thường (autosomal dominant) phổ biến nhất, liên quan đến đột biến gen fibrillin 1. Các biểu hiện lâm sàng bao gồm lệch thủy tinh thể hai bên, cận thị nặng, loạn thị, giảm giãn đồng tử do thiểu sản cơ giãn đồng tử, microspherophakia, glaucoma thứ phát và thoái hóa võng mạc chu biên. Đánh giá tim mạch là bắt buộc do nguy cơ tử vong đột ngột liên quan đến sa van hai lá và giãn gốc động mạch chủ. Công cụ sàng lọc 7 dấu hiệu được sử dụng để đánh giá xác suất hội chứng Marfan, trong đó ectopia lentis đóng góp 4 điểm; nếu tổng điểm >3.5, cần nghi ngờ hội chứng Marfan. Các chẩn đoán phân biệt bao gồm hội chứng Marfanoid, ectopia lentis đơn thuần do đột biến gen FBN1, và homocystinuria (thiếu hụt cystathionine beta-synthase). Chẩn đoán chủ yếu dựa vào bệnh sử và khám lâm sàng, với sự hỗ trợ của UBM hoặc Corvis trong quản lý phẫu thuật. Xét nghiệm di truyền là thiết yếu để tư vấn gia đình và đánh giá nguy cơ lâu dài.
Quản lý cận thị tiến triển ở trẻ em
Cận thị được xem là bệnh lý lối sống ở trẻ em. Tiền cận thị (pre-myopia) hiện là một thực thể được xác định rõ, liên quan đến các yếu tố như cha mẹ cận thị, ít thời gian ngoài trời, hoạt động nhìn gần nhiều và rối loạn thị giác hai mắt. Quản lý bao gồm tăng cường nhận thức, điều chỉnh yếu tố nguy cơ và tăng hoạt động ngoài trời. Atropine nồng độ 0.05% đã cho thấy hiệu quả đáng kể trong việc giảm tốc độ tiến triển cận thị ở trẻ em có nguy cơ cao (tiến triển ≥0.75D/năm) hoặc đáp ứng kém với 0.01%. Các nghiên cứu cho thấy 0.05% an toàn và dung nạp tốt, mặc dù một tỷ lệ nhỏ bệnh nhân có thể bị sợ ánh sáng hoặc khó chịu khi nhìn gần. Các can thiệp quang học như kính gọng (DIMS, Stellist, Halt) hoạt động dựa trên cơ chế làm mờ ngoại vi hoặc tăng độ tương phản. Sự kết hợp giữa atropine và các can thiệp quang học đang là xu hướng cho các trường hợp tiến triển nhanh.
Quản lý các tình huống đặc biệt trong đục thủy tinh thể nhi khoa
Phẫu thuật đục thủy tinh thể ở trẻ em là một thách thức lớn do tình trạng viêm hậu phẫu, nguy cơ mờ trục thị giác và nhược thị. Trong các trường hợp nhãn cầu lớn (buphthalmos), cần tránh vùng phẫu thuật cũ (trabeculectomy), sử dụng nhuộm bao và thực hiện cắt bao sau (posterior capsulotomy) để duy trì trục thị giác. Đối với aniridia, chiến lược mini-rhexis được khuyến cáo để tạo sự opacification bao chu biên. Trong đục thủy tinh thể trắng, việc sử dụng OCT trong phẫu thuật giúp kiểm soát dịch và tránh biến chứng. Đối với các trường hợp phức tạp như viêm khớp thiếu niên tự phát (JIA), việc ổn định đồng tử và sử dụng các thuốc chống viêm là rất quan trọng. Việc lựa chọn IOL và kỹ thuật cố định (như optic capture) phụ thuộc vào từng trường hợp cụ thể để đảm bảo sự ổn định lâu dài.
Quản lý nhược thị
Nhược thị được định nghĩa là tình trạng thị lực tốt nhất (BCVA) kém hơn 20/20 hoặc chênh lệch ít nhất hai dòng trên bảng Snellen giữa hai mắt mà không có bất thường cấu trúc. Điều trị truyền thống bao gồm chỉnh kính, che mắt (patching), thuốc và các liệu pháp kích hoạt. Tuy nhiên, che mắt có hạn chế về tuân thủ và nguy cơ tái phát khoảng 24%. Các phương pháp mới như CureSight (làm mờ mắt tốt hơn) và Binox (dựa trên diacoptic) đang được áp dụng để cải thiện thị giác hai mắt và stereopsis (thị giác nổi). Các liệu pháp như Revital sử dụng kích thích thị giác cụ thể để cải thiện chức năng tương phản thay vì chỉ tập trung vào độ phân giải thị lực.
| Chỉ số/Kết cục | Kết quả theo tài liệu |
|---|---|
| Tỷ lệ tái phát nhược thị | 24% |
| Hiệu quả Atropine 0.05% | Giảm tốc độ tiến triển cận thị ở trẻ tiến triển ≥0.75D/năm |
| Tỷ lệ tuân thủ che mắt | <50% ở trẻ trên 5 tuổi |
| Độ dày IOL micro pure | 10.75 - 11 mm |
Bình luận: Thông tin theo AIOC 2026 - GP88, 2026; đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Các phương pháp điều trị nhược thị dựa trên thị giác hai mắt (binocular therapy) đang cho thấy tiềm năng thay thế hoặc bổ trợ cho che mắt truyền thống, đặc biệt trong việc cải thiện stereopsis. Tuy nhiên, dữ liệu dài hạn về sự ổn định của kết quả vẫn cần được theo dõi thêm.
- Ưu tiên đánh giá hệ thống ở trẻ em bị lệch thủy tinh thể (Marfan syndrome).
- Sử dụng Atropine 0.05% cho trẻ cận thị tiến triển nhanh hoặc không đáp ứng với 0.01%.
- Cân nhắc kỹ thuật optic capture trong phẫu thuật đục thủy tinh thể nhi khoa phức tạp để giảm mờ trục thị giác.
- Tích hợp các liệu pháp thị giác hai mắt (binocular therapy) trong quản lý nhược thị để cải thiện stereopsis.
- Luôn kết hợp thay đổi lối sống và tư vấn phụ huynh trong quản lý cận thị.
Tài liệu tham khảo:
AIOC 2026, 2026, GP88 Subs Speciality Day Pediatrics Session II Pediatric potpourri, aioseditorproceedings, Video ID: -GTBKJSdfBY