Tại hội nghị AIOC 2026, phiên IC567, Dr. Mudit Tyagi đã trình bày các chiến lược phẫu thuật tiên tiến cho lỗ hoàng điểm khó điều trị (refractory macular holes), một tình trạng thách thức với các lỗ kích thước lớn hoặc lỗ mạn tính tồn tại trên 1 năm. Cơ chế bệnh sinh của lỗ hoàng điểm không đóng bao gồm sự thoái hóa mô thần kinh tại hoàng điểm, ngăn cản quá trình cầu nối tế bào thần kinh đệm (glial bridging) và lấp đầy lỗ hoàng điểm.
Các lựa chọn phẫu thuật cho lỗ hoàng điểm khó điều trị
Hiện nay, các phẫu thuật viên võng mạc đã áp dụng nhiều kỹ thuật khác nhau để xử lý lỗ hoàng điểm không đóng sau phẫu thuật lần đầu. Các phương pháp bao gồm sử dụng vạt màng ngăn nội nhãn (Internal Limiting Membrane - ILM) tự thân, vạt võng mạc tự thân, màng ối (amniotic membranes) và kỹ thuật gây bong võng mạc khu trú quanh lỗ hoàng điểm. Vạt ILM tự thân được thực hiện bằng cách lấy một vạt nhỏ ILM từ mép của vùng đã bóc tách trước đó để lấp lỗ. Đối với vạt võng mạc thần kinh cảm giác tự thân, kỹ thuật này được giới thiệu bởi Dr. Dheeraj Grover và Dr. Tamir Ahmad vào năm 2016-2017. Một kỹ thuật khác là gây bong võng mạc khu trú bằng cách tiêm nước muối dưới võng mạc (subretinal injection) quanh lỗ hoàng điểm để làm võng mạc trở nên mềm dẻo hơn, hỗ trợ quá trình đóng lỗ sau trao đổi dịch-khí (fluid-air exchange).
Thách thức và kỹ thuật tối ưu hóa
Thách thức lớn nhất trong phẫu thuật là sự di lệch vạt trong quá trình trao đổi dịch-khí. Để khắc phục, phẫu thuật viên có thể tạo vạt lớn hơn hoặc sử dụng chất lỏng perfluorocarbon (PFCL) để giữ vạt tại chỗ. Dr. Tyagi khuyến cáo nên sử dụng PFCL để hỗ trợ vận chuyển vạt võng mạc. Khi thực hiện trao đổi dịch-khí, cần thao tác rất chậm và đảm bảo cổng của đầu cắt (cutter) hướng về phía mũi để tránh làm di lệch vạt. Việc sử dụng keo dán dưới vạt không được khuyến khích vì có thể gây di lệch vạt do bản chất lỏng của keo và nguy cơ gây teo mô tại vị trí đặt keo.
| Chỉ số/Kết cục | Kết quả theo tài liệu |
|---|---|
| Kích thước vạt khuyến cáo | Ít nhất 20% lớn hơn lỗ hoàng điểm |
| Thời gian lỗ mạn tính | Trên 1 năm |
| Cải thiện thị lực (ca lâm sàng 1) | Từ 20/320 lên 20/80 |
| Cải thiện thị lực (ca lâm sàng 2) | 20/200 sau 3 tháng |
| Sử dụng keo dán | Không khuyến khích (gây di lệch vạt và teo mô) |
Bình luận: Thông tin theo AIOC 2026; đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Các kỹ thuật như vạt võng mạc tự thân và màng ối là những lựa chọn cứu cánh cho các lỗ hoàng điểm khó, tuy nhiên đòi hỏi kỹ năng phẫu thuật cao. Hạn chế của tài liệu là thiếu các dữ liệu thống kê lớn, chủ yếu dựa trên kinh nghiệm cá nhân và báo cáo ca lâm sàng. Cần lưu ý rằng việc gây bong võng mạc khu trú tiềm ẩn nguy cơ tạo rách võng mạc nếu không kiểm soát tốt.
- Ưu tiên sử dụng PFCL để hỗ trợ đặt vạt võng mạc nhằm giảm thiểu nguy cơ di lệch.
- Nên cắt vạt lớn hơn kích thước lỗ hoàng điểm ít nhất 20% để bù trừ cho sự co rút vạt sau phẫu thuật.
- Thực hiện trao đổi dịch-khí chậm, hướng đầu cắt về phía mũi để bảo vệ vị trí vạt.
- Cơ chế đóng lỗ hoàng điểm dựa trên việc giải phóng lực co kéo, gây viêm và tăng sinh thần kinh đệm (reactive gliosis) trên một giàn giáo (scaffold) phù hợp.
Tài liệu tham khảo:
Dr. Mudit Tyagi, 2026, Refractory Macular Holes, AIOS Editor Proceedings 2, Video ID: 74ijSHYsabg.