Quản lý toàn diện bệnh võng mạc đái tháo đường: Từ hệ thống đến lâm sàng

Bs Ngô Hữu Thế
1.11.26
Last Updated

Phiên hội thảo AIOC 2026 IC63 về Quản lý toàn diện bệnh võng mạc đái tháo đường (Diabetic Retinopathy - DR) đã nhấn mạnh tầm quan trọng của việc kiểm soát đa yếu tố trong bối cảnh đại dịch đái tháo đường toàn cầu. Với số lượng bệnh nhân đái tháo đường tại Ấn Độ dự kiến tăng từ 77 triệu năm 2019 lên 134 triệu vào năm 2045, việc quản lý DR không còn là lĩnh vực riêng biệt của chuyên gia võng mạc mà là trách nhiệm của mọi bác sĩ nhãn khoa.

Gánh nặng bệnh tật và các yếu tố nguy cơ hệ thống

Bệnh võng mạc đái tháo đường là nguyên nhân hàng đầu gây mất thị lực ở bệnh nhân từ 20 đến 74 tuổi. Theo dữ liệu từ WDA, nguy cơ phát triển DR ở bệnh nhân đái tháo đường type 1 tăng từ 25% ở năm thứ 5 lên 75% ở năm thứ 10; các giá trị tương ứng ở type 2 là 35% và 55%. Các nghiên cứu landmark như DCCT và UKPDS đã chứng minh vai trò then chốt của việc kiểm soát chặt chẽ đường huyết và huyết áp trong việc giảm tiến triển bệnh. Cụ thể, liệu pháp kiểm soát đường huyết tích cực (HbA1c trung bình 7.2%) giúp giảm 76% nguy cơ phát triển DR và 54% nguy cơ tiến triển DR ở bệnh nhân type 1. Ở bệnh nhân type 2, kiểm soát đường huyết tích cực giảm 17% tiến triển DR và 29% nhu cầu quang đông võng mạc (Pan-retinal Photocoagulation - PRP).

Bình luận: Thông tin theo AIOC 2026, 2026; đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Việc kiểm soát hệ thống là nền tảng, tuy nhiên cần lưu ý sự khác biệt giữa các quần thể bệnh nhân trong thực tế lâm sàng so với các thử nghiệm lâm sàng kinh điển.

Phân loại và đánh giá lâm sàng

Việc phân loại DR dựa trên các dấu hiệu lâm sàng là thiết yếu để đưa ra chiến lược điều trị phù hợp. Các giai đoạn bao gồm: không bệnh, DR không tăng sinh (Non-proliferative Diabetic Retinopathy - NPDR) mức độ nhẹ, trung bình, nặng và rất nặng, cuối cùng là DR tăng sinh (Proliferative Diabetic Retinopathy - PDR). Các dấu hiệu cần chú ý bao gồm vi phình mạch (microaneurysms), xuất tiết cứng (hard exudates), chuỗi hạt tĩnh mạch (venous beading) và bất thường vi mạch trong võng mạc (Intraretinal Microvascular Abnormalities - IRMA). Đối với phù hoàng điểm đái tháo đường (Diabetic Macular Edema - DME), việc sử dụng OCT (Optical Coherence Tomography) để xác định phù có liên quan đến trung tâm hay không là quyết định quan trọng cho việc lựa chọn giữa tiêm nội nhãn hay laser.

Chỉ số/Kết cụcKết quả theo tài liệu
Tỷ lệ DR toàn cầu28% đến 50%
Tỷ lệ DME type 14.2% đến 7.9%
Tỷ lệ DME type 21.4% đến 128% (tài liệu ghi nhận biến thiên)
Giảm nguy cơ phát triển DR (DCCT)76%
Giảm tiến triển DR (DCCT)54%
Giảm tiến triển DR (UKPDS)17%
Giảm nhu cầu PRP (UKPDS)29%

Chiến lược điều trị: Laser và tiêm nội nhãn

Mặc dù kỷ nguyên anti-VEGF đã thay đổi cách tiếp cận, laser vẫn giữ vai trò quan trọng, đặc biệt trong các trường hợp PDR hoặc DME không liên quan đến trung tâm. Laser quang đông khu trú (focal laser) được chỉ định cho các rò rỉ ngoài trung tâm. Đối với PDR, PRP vẫn là tiêu chuẩn vàng trong nhiều trường hợp, đặc biệt khi bệnh nhân không tuân thủ tái khám. Việc sử dụng laser micropulse yellow cũng được đề cập như một lựa chọn thay thế để bảo tồn thị trường. Đối với DME, tiêm anti-VEGF là lựa chọn đầu tay, tuy nhiên corticosteroid (như dexamethasone implant) đóng vai trò quan trọng trong việc giải quyết kiểu hình viêm ở những bệnh nhân kháng trị hoặc có nguy cơ cao với tiêm nội nhãn thường xuyên.

  • Thực hiện sàng lọc DR ngay tại thời điểm chẩn đoán đái tháo đường và định kỳ hàng năm.
  • Sử dụng OCT để phân loại DME (liên quan trung tâm hay không) trước khi quyết định can thiệp.
  • Cân nhắc chuyển đổi sớm sang corticosteroid nội nhãn nếu bệnh nhân không đáp ứng tốt với anti-VEGF.
  • Ưu tiên kiểm soát hệ thống (đường huyết, huyết áp, lipid) song song với điều trị tại mắt.
  • Theo dõi sát bệnh nhân PDR sau tiêm anti-VEGF để tránh hiện tượng rebound (tái phát mạnh).

Tài liệu tham khảo:

AIOC 2026, 2026, Comprehensive Management of Diabetic Retinopathy, aioseditorproceedings, Video ID: 2_cZULlZvA8

Xem thêm