Bài giảng tại AIOC 2026 (IC144) về quản lý đục thủy tinh thể nhi khoa phức tạp nhấn mạnh rằng các hình thái đục thủy tinh thể không đồng nhất và đòi hỏi sự thay đổi trong tiếp cận phẫu thuật để đạt kết quả tối ưu. Việc đánh giá trước phẫu thuật bằng siêu âm sinh hiển vi (UBM - Ultrasound Biomicroscopy) đóng vai trò then chốt trong việc xác định các bất thường về hình thái, bao gồm đục thủy tinh thể dạng lớp (lamellar cataract), đục thủy tinh thể có mảng bám bao trước, hoặc các khiếm khuyết bao sau (PC - Posterior Capsule) tiềm ẩn.
Tiếp cận hình thái đục thủy tinh thể nhi khoa
Các hình thái đục thủy tinh thể nhi khoa rất đa dạng, từ đục thủy tinh thể dạng zonular điển hình đến các trường hợp có dấu hiệu "white dot" (chấm trắng) do đục thủy tinh thể hấp thụ một phần. UBM cung cấp hình ảnh chi tiết về các lớp đục, sự hiện diện của các đốm vôi hóa trung tâm, hoặc các vết rách bao trước kèm theo xơ hóa và mất thể tích. Trong các trường hợp chấn thương hoặc đục thủy tinh thể bán trật (subluxated cataract), việc đánh giá tình trạng bao sau là bắt buộc để lập kế hoạch phẫu thuật an toàn.
Quản lý mảng bám bao trước
Khi có mảng bám bao trước (anterior capsular plaque), việc thực hiện xé bao (capsulorhexis) thông thường thường không khả thi do bao không đàn hồi. Kỹ thuật được đề xuất là sử dụng chất nhầy có độ nhớt cao (high density viscoelastic), sau đó tạo các vết rạch nhỏ (stab incisions) trên mảng bám bằng lưỡi dao MVR (Micro-Vitreo-Retinal). Các vết rạch này sau đó được kết nối bằng kéo hoặc kẹp để tạo thành một lỗ mở bao trước (anterior capsulotomy) hoàn chỉnh, tránh nguy cơ rách bao lan rộng.
Xử trí khiếm khuyết bao sau và đục thủy tinh thể cực sau
Đối với các trường hợp có khiếm khuyết bao sau hoặc đục thủy tinh thể cực sau, việc duy trì áp lực nội nhãn thấp là ưu tiên hàng đầu. Tác giả khuyến cáo sử dụng kỹ thuật hút khô (dry aspiration) với đầu cắt vitrectomy ở chế độ IA (Infusion-Aspiration) để giảm thể tích nhân trước khi đưa ống truyền dịch vào. Mục tiêu là loại bỏ chất nhân ngoại vi trong khi giữ nguyên phần trung tâm có mảng bám để tránh làm rộng khiếm khuyết bao sau, từ đó ngăn chặn sự tương tác giữa chất nhân và dịch kính.
Quản lý di chứng PFV và aniridia
Trong các trường hợp di chứng của tồn lưu mạch máu bào thai (PFV - Persistent Fetal Vasculature), việc phẫu thuật thường có tiên lượng dè dặt. Nếu phát hiện cuống PFV, cần thực hiện đốt (cauterize) để ngăn ngừa xuất huyết dịch kính. Đối với bệnh nhân aniridia, nguyên tắc phẫu thuật tương tự nhưng đòi hỏi sự thận trọng cao hơn do thiếu sự hỗ trợ của mống mắt. Việc đặt IOL (Intraocular Lens) trong túi bao hoặc rãnh (sulcus) phụ thuộc vào tình trạng bao và sự hỗ trợ của cấu trúc nhãn cầu.
| Chỉ số/Kết cục | Kết quả theo tài liệu |
|---|---|
| Tỷ lệ trật IOL (cố định mống mắt) | 20% sau 10 năm theo dõi |
| Dữ liệu theo dõi IOL cố định mống mắt | Trên 10 năm |
| Dữ liệu theo dõi IOL cố định bao sau | Lên đến 5 năm |
| Tỷ lệ disinsertion (cố định bao sau) | 1-2 ca trong series |
Bình luận: Thông tin theo AIOC 2026; đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Tác giả nhấn mạnh tầm quan trọng của việc cá thể hóa điều trị dựa trên kinh nghiệm phẫu thuật viên và tiên lượng dài hạn của bệnh nhi. Một điểm hạn chế là dữ liệu về IOL cố định bao sau còn ngắn hạn (5 năm), trong khi bệnh nhi cần được theo dõi suốt đời. Cần lưu ý rằng việc phẫu thuật trên mắt nhi khoa có nguy cơ cao về biến chứng dài hạn, do đó việc bảo tồn tối đa cấu trúc giải phẫu là ưu tiên hàng đầu.
- Ưu tiên sử dụng kỹ thuật cắt thay vì xé bao khi gặp mảng bám bao trước để tránh rách bao lan rộng.
- Sử dụng kỹ thuật hút khô (dry aspiration) trong các trường hợp nghi ngờ khiếm khuyết bao sau để kiểm soát áp lực nội nhãn.
- Cân nhắc kỹ lưỡng giữa việc đặt IOL và tình trạng aphakia (không thủy tinh thể) dựa trên độ tuổi và khả năng hợp tác của trẻ.
- Luôn đánh giá tình trạng võng mạc bằng siêu âm trước khi can thiệp các trường hợp PFV phức tạp.
- Ưu tiên kết quả thị giác dài hạn, không chỉ tập trung vào kết quả phẫu thuật tức thì.
Tài liệu tham khảo:
Dr. Deeksha Rani, 2026, Management of Complex Pediatric Cataract, AIOS Editor Proceedings 2, Video ID: 1e-Zt9nLOqI.