Bài giảng tại hội thảo AIOC 2026 (IC144) của Dr. Shreya Shah đã trình bày về gánh nặng bệnh tật và các thách thức trong quản lý đục thủy tinh thể chấn thương ở trẻ em. Đục thủy tinh thể chấn thương là nguyên nhân quan trọng gây mù lòa một mắt ở trẻ em, chiếm 28,7% tổng số trường hợp mất thị lực suốt đời, đòi hỏi sự can thiệp kịp thời và chiến lược quản lý đa mô thức.
Thách thức trong quản lý đục thủy tinh thể chấn thương ở trẻ em
Việc điều trị đục thủy tinh thể chấn thương ở trẻ em đối mặt với nhiều thách thức đặc thù so với người lớn. Các bệnh đồng mắc (comorbidity) như viêm tái phát, đục bao sau (after cataract) và khó khăn trong việc đánh giá thị lực (visual acuity) ở giai đoạn đầu là những rào cản lớn. Đặc biệt, nguy cơ nhược thị (amblyopia) là vấn đề quan trọng nhất cần được kiểm soát. Hình thái của đục thủy tinh thể chấn thương rất đa dạng, từ các trường hợp vỡ nhãn cầu (globe rupture) đến các tổn thương xuyên thấu (penetrating injury). Việc xử trí bao đòi hỏi kỹ thuật cao, bao gồm sử dụng kẹp xé bao (capsular axis forceps) và phẫu thuật cắt dịch kính (vitrectomy) khi cần thiết để duy trì độ trong suốt của môi trường quang học.
Kết quả lâm sàng và các yếu tố ảnh hưởng
Dựa trên dữ liệu từ 1.076 mắt bị chấn thương, nghiên cứu cho thấy chấn thương nhãn cầu kín (closed globe) thường có kết quả thị giác tốt hơn. Các vật gây chấn thương phổ biến trong khu vực nghiên cứu là gậy gỗ và đá. Phân tích trên 826 trường hợp cho thấy 90% bệnh nhân đến từ các vùng nông thôn và bộ lạc lạc hậu. Kết quả cho thấy 49,4% bệnh nhân đạt thị lực tốt hơn 6/24 sau phẫu thuật, so với chỉ 19,2% ở nhóm đục thủy tinh thể bẩm sinh và phát triển. Các yếu tố dự báo mạnh nhất cho sự cải thiện thị lực bao gồm can thiệp đúng cách, sử dụng thuốc kháng viêm phù hợp và khả năng tiếp cận trung tâm chăm sóc mắt chuyên sâu.
| Chỉ số/Kết cục | Kết quả theo tài liệu |
|---|---|
| Cỡ mẫu nghiên cứu | 1.076 mắt bị chấn thương |
| Tỷ lệ bệnh nhân từ vùng nông thôn/bộ lạc | 90% |
| Thị lực tốt hơn 6/24 (nhóm chấn thương) | 49,4% |
| Thị lực tốt hơn 6/24 (nhóm bẩm sinh/phát triển) | 19,2% |
| Bệnh nhân có tổn thương giác mạc | 759 bệnh nhân |
| Bệnh nhân có tổn thương kết mạc | 671 bệnh nhân |
Chiến lược phẫu thuật và phục hồi chức năng
Trong các trường hợp không có hỗ trợ bao sau, tác giả đề xuất sử dụng thấu kính cố định bằng kẹp củng mạc (scleral tuck lenses) do viện thiết kế, giúp cố định thấu kính mà không cần khâu hoặc keo dán. Quyết định đặt thủy tinh thể nhân tạo (IOL) trong cùng một thì phẫu thuật hay trì hoãn phụ thuộc vào 5 yếu tố: thị lực hiện tại, bệnh đồng mắc, tình trạng viêm, nhãn áp và độ tuổi của trẻ. Đối với trẻ trên 5 tuổi, việc đặt IOL thường được ưu tiên nếu điều kiện cho phép. Sau phẫu thuật, việc phục hồi chức năng bao gồm sử dụng kính, kính áp tròng (contact lenses), miếng che mắt (patching) và điều trị lác (strabismus) là cực kỳ quan trọng.
Bình luận: Thông tin theo AIOC 2026 (Dr. Shreya Shah, 2026); đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Tác giả nhấn mạnh tầm quan trọng của việc cá thể hóa điều trị dựa trên tình trạng viêm và tổn thương cấu trúc. Việc sử dụng scleral tuck IOL là một kỹ thuật chuyên biệt, cần được đánh giá thêm về độ an toàn dài hạn trong nhãn nhi.
Khuyến nghị thực hành
- Ưu tiên can thiệp sớm nhưng cần kiểm soát chặt chẽ tình trạng viêm hậu phẫu.
- Sử dụng các thiết bị bảo vệ mắt trong các hoạt động thể thao để phòng ngừa chấn thương.
- Tham gia vào các hệ thống đăng ký chấn thương (trauma registry) để cải thiện dữ liệu và quản lý cộng đồng.
- Cá thể hóa quyết định đặt IOL dựa trên 5 yếu tố: thị lực, bệnh đồng mắc, nhãn áp, tình trạng viêm và tuổi bệnh nhân.
- Tăng cường đào tạo chuyên sâu về quản lý chấn thương mắt cho bác sĩ nhãn khoa.
Tài liệu tham khảo:
Dr. Shreya Shah, 2026, Management of Traumatic Cataract in Pediatric Age Group, AIOS Editor Proceedings 2, Video ID: p-czhJ9-QSM.