Quy trình kiểm tra kính thuốc và hiệu chỉnh gọng kính cho người đeo

Bs Ngô Hữu Thế
9.11.26
Last Updated

Việc kiểm tra kính thuốc sau khi nhận từ phòng lab là bước thiết yếu để đảm bảo chất lượng quang học và sự thoải mái cho người đeo. Theo tài liệu hướng dẫn chuyên môn, quy trình này bao gồm hai khía cạnh chính: kiểm tra tròng kính (lens verification) và hiệu chỉnh gọng kính trên khuôn mặt người sử dụng.

Kiểm tra tròng kính

Tròng kính cần được kiểm tra các tiêu chí về độ đồng nhất màu sắc, bọt khí, độ bóng, độ chính xác của công suất, trục, tâm kính và độ dày. Có ba phương pháp chính để xác định công suất tròng kính:

Geneva Lens Measure

Đây là thiết bị đơn giản dạng đồng hồ với hai chân cố định và một chân di động ở giữa. Khi đặt lên bề mặt tròng kính, chân di động sẽ bị lệch tùy theo độ cong của bề mặt. Thiết bị này được hiệu chuẩn cho thủy tinh có chiết suất 1.523; nếu sử dụng vật liệu khác, cần áp dụng hệ số điều chỉnh. Để kiểm tra, đặt thiết bị lên bề mặt trước, nếu kim lệch về phía lồi (convex), bề mặt có độ cong dương. Đặt lên bề mặt sau, nếu kim lệch về phía lõm (concave), bề mặt có độ cong âm. Tổng đại số của hai lần đo cho biết công suất diop của tròng kính.

Lensometer

Còn gọi là Focimeter, đây là thiết bị điện tử đo công suất tròng kính, kiểm tra tâm quang học và xác định trục trụ. Nguyên lý dựa trên việc quan sát hình ảnh mục tiêu (thường là vòng tròn các chấm sáng) qua kính viễn vọng. Với kính cầu, các chấm tròn được hội tụ lại. Với kính trụ, các chấm bị kéo dài thành đường thẳng và được hội tụ tại hai kinh tuyến chính. Điểm hội tụ rõ nhất đầu tiên được lấy là công suất cầu, điểm thứ hai là sự kết hợp giữa cầu và trụ.

Neutralization

Đây là phương pháp thực tế nhất để kiểm tra công suất tròng kính gần đúng. Khi nhìn một vật ở xa qua tròng kính và di chuyển kính, nếu hình ảnh di chuyển ngược chiều, đó là kính lồi (convex); nếu di chuyển cùng chiều, đó là kính lõm (concave). Nếu kính xoay và có chuyển động kiểu cắt kéo (scissor like movement), tròng kính có độ trụ.

Chỉ số/Kết cụcKết quả theo tài liệu
Chiết suất chuẩn của Geneva Lens Measure1.523
Khoảng cách giữa hai vòng tròn ẩn trên PAL34 mm
Khoảng cách từ tâm đến mỗi vòng tròn ẩn trên PAL17 mm

Hiệu chỉnh gọng kính

Ngay cả khi các phép đo chính xác, việc hiệu chỉnh cuối cùng trên khuôn mặt người đeo là yếu tố quyết định sự thoải mái. Gọng kính được điều chỉnh kém có thể gây đau phía sau tai hoặc trên sống mũi, hoặc làm gọng bị trượt. Trước khi giao kính, cần kiểm tra 6 yếu tố: độ rộng càng kính (temple width), độ cong càng kính (side bend), đệm mũi (nose pads), vị trí đoạn (segment position), độ cong đỉnh (bowing or apical curve) và sự cân bằng (alignment and balancing).

Kiểm tra tròng kính đa tiêu (Progressive Lens)

Tròng kính đa tiêu (Progressive Addition Lens - PAL) có các vết khắc siêu nhỏ (micro-engravings) không thể nhìn thấy bằng mắt thường. Để xác định, cần tìm hai vòng tròn ẩn cách nhau 34 mm trên đường trục 0-180 độ hoặc 17 mm mỗi bên so với điểm tham chiếu lăng kính. Có thể phát hiện bằng cách phản chiếu ánh sáng từ đèn trần trên nền tối hoặc làm mờ bề mặt kính bằng hơi thở ấm ẩm. Sau khi xác định được các vòng tròn, sử dụng thẻ bố cục PAL (PAL layout card) để định vị các dấu hiệu khác và kiểm tra công suất tại vòng tròn công suất xa bằng Lensometer.

Bình luận: Thông tin theo Optician's Guide (2nd edition, 2010); đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Các phương pháp như Neutralization mang tính thủ công và đòi hỏi kinh nghiệm cao, trong khi Lensometer là tiêu chuẩn vàng hiện nay. Việc hiệu chỉnh gọng kính thường bị bỏ qua nhưng lại là nguyên nhân chính dẫn đến sự không hài lòng của bệnh nhân dù đơn kính đã chính xác.
  • Luôn kiểm tra độ chính xác của thiết bị đo (như Geneva Lens Measure) bằng cách đặt trên bề mặt phẳng và điều chỉnh về zero.
  • Không bao giờ giao kính cho bệnh nhân mà chưa thực hiện hiệu chỉnh gọng kính trực tiếp trên khuôn mặt.
  • Sử dụng thẻ bố cục chuyên dụng khi kiểm tra tròng kính đa tiêu để tránh sai sót trong việc xác định tâm quang học.
  • Chú ý các dấu hiệu đau tại vị trí tiếp xúc của gọng kính để điều chỉnh kịp thời độ rộng càng kính và đệm mũi.

Tài liệu tham khảo:

T.K. Das, 2010, Chapter 9: Verification of Spectacles, Optician's Guide (A Manual for Opticians) 2nd edition, pp. 70-73.

Xem thêm