Tài liệu Optician's Guide (2022) trình bày quy trình mài tròng kính (lens grinding) nhằm chuyển đổi phôi kính (blank) thành tròng kính hoàn chỉnh thông qua việc tạo độ cong bề mặt. Quá trình này dựa trên nguyên lý chênh lệch độ cong giữa mặt trước và mặt sau để đạt được giá trị diop yêu cầu, sử dụng các công cụ bằng gang (cast iron tools) được hiệu chuẩn cho từng độ công suất cụ thể.
Quy trình mài tròng kính
Quy trình sản xuất tròng kính bao gồm 5 bước chính: Blocking (gắn phôi), Roughing (mài thô), Smoothening (mài mịn), Polishing (đánh bóng) và Deblocking (tháo phôi). Ở bước 1, phôi được gắn vào khối kim loại bằng nhựa thông (pitch), lac hoặc hợp kim nóng chảy. Bước 2 sử dụng bột mài thô như Carborundum hoặc cát để tạo độ cong xấp xỉ. Bước 3 sử dụng bột mài mịn (aluminous oxide) với hai cấp độ 302 và 303 để đạt độ cong chính xác. Bước 4 sử dụng đệm mềm (felt/wool cloth) kết hợp với bột đánh bóng (rouge/iron oxide 309 hoặc cerium oxide) để hoàn thiện bề mặt. Bước 5 kiểm tra dưới đèn sợi đốt (incandescent bulb) trước khi tháo phôi bằng nước lạnh và vồ gỗ.
Mài tròng kính cầu (Spherical Grinding)
Mài tròng kính cầu yêu cầu tạo độ cong đồng nhất trên cả hai kinh tuyến. Độ dày phôi cần thiết được tính toán khoảng 1 mm mỗi diop đối với đường kính nhỏ; nếu đường kính lớn hơn, cần chọn phôi dày hơn. Việc lựa chọn độ cong mặt trước phụ thuộc vào công suất kính: tròng kính cận thị (high minus) thường có độ cong mặt trước thấp, trong khi tròng kính viễn thị (high plus) có độ cong mặt trước cao hơn. Ví dụ, để mài +4.00 Dsph, cần sử dụng công cụ 6 base CC cho mặt trước và 2 base Cx cho mặt sau.
Mài tròng kính trụ (Cylindrical Grinding)
Đối với đơn kính trụ, cần tạo hai giá trị công suất khác nhau trên hai kinh tuyến chính (dọc và ngang). Hiện nay, công suất trụ thường được mài ở mặt sau của tròng kính. Quy trình yêu cầu vẽ sơ đồ giá trị kinh tuyến, xác định độ cong mặt trước, sau đó tính toán công cụ cần thiết cho mặt sau. Ví dụ, để mài +3.00 Dsph c +1.00 Dcyl, cần xác định độ cong mặt trước +6.00 D và sử dụng công cụ Cx trụ 2.00 base 1.00 cyl cho mặt sau.
Mài tròng kính hai tiêu cự (Bifocal Grinding)
Mài tròng kính hai tiêu cự (bifocal lens) tuân theo quy trình tương tự nhưng yêu cầu đánh dấu trục chính xác trên phôi. Công suất trụ luôn được mài ở mặt sau. Đối với tròng kính Kryptok, cần tính toán độ dịch chuyển đoạn gần (segment inset) dựa trên yêu cầu: mỗi 5 độ trục điều chỉnh, đoạn gần dịch chuyển khoảng 1 mm. Cần lưu ý rằng thay đổi 1.00 D độ cong base sẽ làm thay đổi độ cộng thêm (near addition) khoảng 0.25 D.
Mài tròng kính lenticular và cắt kính
Tròng kính lenticular yêu cầu mài ba lần: mặt trước (plano hoặc trụ), mặt sau (công suất trừ tại trung tâm) và cuối cùng là giảm độ dày cạnh bằng công cụ CC có độ cong cao hơn công cụ Cx. Quy trình cắt kính (lens edging) bao gồm xác định tâm quang học, vẽ đường chuẩn (datum line) trên biểu đồ trục, đánh dấu PD (khoảng cách đồng tử) và cắt theo hình dạng yêu cầu.
| Chỉ số/Kết cục | Kết quả theo tài liệu |
|---|---|
| Độ dày phôi tối thiểu | 1 mm mỗi diop (đường kính nhỏ) |
| Cấp độ bột mài mịn | 302 (truing) và 303 (smoothing) |
| Thay đổi độ cộng thêm | 0.25 D cho mỗi 1.00 D thay đổi base |
| Độ dịch chuyển đoạn gần | 1 mm cho mỗi 5 độ điều chỉnh trục |
Bình luận: Thông tin theo Optician's Guide, 2022; đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Các quy trình mài thủ công hiện nay đã được thay thế phần lớn bởi công nghệ tạo bề mặt kỹ thuật số (digital surfacing). Việc kiểm soát độ dày và độ cong thủ công đòi hỏi kỹ năng cao và dễ sai số nếu không sử dụng thiết bị đo chính xác.
- Luôn kiểm tra độ cong công cụ bằng brass template trước khi mài.
- Đảm bảo rửa sạch hoàn toàn bột mài giữa các bước để tránh trầy xước bề mặt.
- Sử dụng phương pháp chuyển đổi (transposition) chính xác trước khi đánh dấu trục cho tròng kính trụ.
- Kiểm tra sự đồng nhất về kích thước đoạn gần giữa hai mắt đối với tròng kính hai tiêu cự.
Tài liệu tham khảo:
Tác giả không nêu, 2022, Optician's Guide (A Manual for Opticians) 2nd edition, Chapter 8: Lens Grinding, trang 61-69.