So sánh phẫu thuật nối lệ quản mũi ngoài và nội soi ở bệnh nhân tắc lệ đạo

Bs Ngô Hữu Thế
2.11.26
Last Updated

Bài giảng tại AIOC 2026 (n=442 phân đoạn transcript) về chủ đề phẫu thuật nối lệ quản mũi (Dacryocystorhinostomy - DCR) đã phân tích sự khác biệt giữa kỹ thuật mổ ngoài và nội soi. Tác giả nhấn mạnh việc lựa chọn phương pháp phụ thuộc vào đặc điểm bệnh nhân, khả năng theo dõi sau mổ và các yếu tố giải phẫu phức tạp.

Kỹ thuật và quản lý trong phẫu thuật DCR

Trong phẫu thuật DCR, việc kiểm soát chảy máu là yếu tố then chốt. Đối với DCR nội soi (Endoscopic DCR), nếu xảy ra chảy máu trong quá trình phẫu thuật, bác sĩ cần cân nhắc dừng thủ thuật. Việc đặt gạc mũi (nasal packing) cần được thực hiện cẩn thận, đặc biệt là tại vị trí khớp của cuốn mũi giữa (middle turbinate). Về gây mê, DCR nội soi thường được ưu tiên thực hiện dưới gây mê toàn thân (general anesthesia) để đảm bảo phẫu trường không máu và bệnh nhân hợp tác tốt, tránh phản xạ nôn do máu chảy xuống họng. Đối với DCR ngoài (External DCR), phẫu thuật thường được thực hiện dưới gây tê tại chỗ (local anesthesia), trừ các trường hợp đặc biệt như trẻ em.

Chỉ định và lựa chọn phương pháp phẫu thuật

DCR ngoài được ưu tiên trong các trường hợp chấn thương phức tạp, nơi các mốc giải phẫu bị mất hoặc túi lệ bị dính chặt vào các mô xung quanh. Trong những ca này, việc sử dụng búa và đục (hammer and chisel) có thể hỗ trợ đắc lực để phục hồi dây chằng mi trong (medial canthal ligament). Ngược lại, DCR nội soi phù hợp hơn với những bệnh nhân trẻ tuổi, có khả năng tuân thủ tái khám. Đối với các trường hợp tắc lệ đạo do khối u hoặc nghi ngờ ác tính, DCR ngoài là lựa chọn bắt buộc để thực hiện sinh thiết tuyến lệ. Ngoài ra, nếu bệnh nhân có vách ngăn mũi lệch (DNS) mức độ nặng, DCR nội soi không được khuyến cáo do nguy cơ chảy máu cao và khả năng phải bỏ dở thủ thuật.

Kỹ thuật hỗ trợ và biến chứng

Kỹ thuật DCR có hỗ trợ laser (Laser DCR) được đề cập như một phương pháp tạo lỗ mở xương nhỏ (osteotomy) ban đầu, sau đó mở rộng bằng dụng cụ phẫu thuật. Tuy nhiên, cần thận trọng với nguy cơ bỏng do đầu laser nếu sợi quang không đảm bảo chất lượng. Một biến chứng được ghi nhận là "sum syndrome" sau khi thực hiện DCR laser do túi lệ không được mở hoàn toàn. Đối với các trường hợp tắc lệ quản chung (common canalicular block), kỹ thuật đặt ống ngược dòng (retrograde intubation) có thể được áp dụng nếu một phần lệ quản còn nguyên vẹn.

Chỉ số/Kết cụcKết quả theo tài liệu
Phương pháp gây mê ưu tiên (DCR nội soi)Gây mê toàn thân
Phương pháp gây mê ưu tiên (DCR ngoài)Gây tê tại chỗ
Kích thước lỗ mở xương (DCR kết hợp ống)8-10 mm
Thời gian theo dõi nghiên cứu laser DCR> 1 năm
Chỉ định sinh thiết tuyến lệDCR ngoài
Bình luận: Thông tin theo AIOC 2026; đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Tác giả nhấn mạnh tầm quan trọng của việc cá thể hóa điều trị dựa trên khả năng tái khám của bệnh nhân. Hạn chế của DCR nội soi là yêu cầu cao về kỹ năng phẫu thuật và sự hợp tác của bệnh nhân trong giai đoạn hậu phẫu (vệ sinh mũi, kiểm tra nội soi).
  • Ưu tiên DCR ngoài cho bệnh nhân lớn tuổi, có bệnh lý tim mạch hoặc không thể tái khám thường xuyên.
  • Sử dụng DCR nội soi cho bệnh nhân trẻ, có khả năng tuân thủ lịch tái khám và không có vách ngăn mũi lệch nặng.
  • Luôn kiểm tra sự thông thoáng của ống dẫn lưu ngay trên bàn mổ để tránh thất bại sau phẫu thuật.
  • Cân nhắc chụp chẩn đoán hình ảnh (scan) trước khi phẫu thuật nếu nghi ngờ có khối u hoặc bất thường giải phẫu.
  • Không nên cố gắng thực hiện DCR nội soi trong các trường hợp vách ngăn mũi lệch nặng để tránh nguy cơ chảy máu và thất bại thủ thuật.

Tài liệu tham khảo:

Prof. Ruchi Goel, 2026, Dacryocystorhinostomy External Vs Endoscopic, AIOS Editor Proceedings 2, Video ID: dhlZnEmzYb0.

Xem thêm