Tái tạo hốc mắt và đổi mới mắt giả ở bệnh nhân ung thư: Kinh nghiệm lâm sàng

Bs Ngô Hữu Thế
2.11.26
Last Updated

Tại hội thảo AIOC2026, Dr. Usha Singh đã trình bày các đổi mới trong quản lý tái tạo hốc mắt và cung cấp mắt giả cho bệnh nhân sau phẫu thuật cắt bỏ nhãn cầu (enucleation) hoặc khoét bỏ nội nhãn (evisceration). Các biến chứng hốc mắt, đặc biệt là lộ implant (implant exposure), là thách thức lớn đối với bệnh nhân ung thư, với tỷ lệ được báo cáo từ 0,6% đến 12% ở dân số chung và lên tới 18% ở trẻ em mắc u nguyên bào võng mạc (retinoblastoma).

Biến chứng lộ implant và các yếu tố nguy cơ

Lộ implant là biến chứng phổ biến nhất sau phẫu thuật đặt implant hốc mắt, gây trì hoãn hoặc ngăn cản việc lắp mắt giả (prosthesis). Các nguyên nhân gây lộ implant được phân loại thành yếu tố phẫu thuật và phi phẫu thuật. Các yếu tố phẫu thuật bao gồm kỹ thuật đóng vết mổ, kỹ thuật bọc (wrapping) hoặc gắn chốt (pegging) implant, số lần phẫu thuật và tình trạng nhiễm trùng. Các yếu tố phi phẫu thuật bao gồm xạ trị ngoài (EBRT), sử dụng thuốc, bệnh lý đi kèm, tình trạng ác tính, bệnh tự miễn, hút thuốc, sử dụng thuốc chống đông và các liệu pháp điều hòa miễn dịch (immunomodulatory therapies).

Quản lý nhiễm trùng và tổn thương hốc mắt

Quy trình quản lý bắt đầu bằng việc kiểm soát nhiễm trùng hốc mắt. Đối với các trường hợp nhiễm trùng toàn bộ chiều dày (full thickness) lan đến implant, việc lấy bỏ implant (explantation) là bắt buộc. Ở những bệnh nhân trẻ em không được đặt implant trong quá khứ, phẫu thuật đặt implant thứ phát (secondary implantation) có thể được thực hiện. Đối với các vết thương nhỏ dưới 3 mm, quản lý bảo tồn thường là đủ. Tuy nhiên, nếu vết thương không lành sau 6 tuần điều trị bảo tồn, cần can thiệp phẫu thuật như sử dụng mảnh ghép củng mạc (scleral patch graft).

Ứng dụng yếu tố tăng trưởng tái tổ hợp trong lành thương

Quá trình lành thương ở bệnh nhân ung thư thường bị suy giảm do tình trạng dinh dưỡng kém, suy giảm chức năng miễn dịch và tác động của hóa trị hoặc xạ trị gây xơ hóa và giảm tưới máu. Nghiên cứu thí điểm trên 6 bệnh nhân sau cắt bỏ nhãn cầu đã sử dụng gel yếu tố tăng trưởng biểu bì tái tổ hợp (recombinant epidermal growth factor) bôi tại chỗ 2 lần mỗi ngày sau khi đã kiểm soát nhiễm trùng và thực hiện resuturing kết hợp mảnh ghép củng mạc. Kết quả cho thấy thời gian lành thương trung bình là 50 ngày (dao động từ 15 đến 120 ngày).

Chỉ số/Kết cụcKết quả theo tài liệu
Tỷ lệ lộ implant (dân số chung)0,6% - 12%
Tỷ lệ lộ implant (trẻ em RB)18%
Cỡ mẫu nghiên cứu thí điểm6 bệnh nhân
Thời gian lành thương trung bình50 ngày
Khoảng thời gian lành thương15 - 120 ngày
Thời gian cung cấp mắt giả24 - 48 giờ
Bình luận: Thông tin theo AIOC2026, 2026; đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Việc sử dụng yếu tố tăng trưởng tái tổ hợp trong nhãn khoa là một hướng tiếp cận mới, tuy nhiên cỡ mẫu nghiên cứu (n=6) còn rất nhỏ, cần các nghiên cứu mở rộng để khẳng định hiệu quả và độ an toàn. Các yếu tố như dinh dưỡng và kiểm soát bệnh lý toàn thân là nền tảng quan trọng trước khi can thiệp phẫu thuật.
  • Ưu tiên kiểm soát nhiễm trùng và tình trạng dinh dưỡng trước khi thực hiện bất kỳ can thiệp phẫu thuật tái tạo hốc mắt nào.
  • Cân nhắc sử dụng yếu tố tăng trưởng tái tổ hợp như một liệu pháp hỗ trợ lành thương cho các vết thương hốc mắt khó lành ở bệnh nhân ung thư.
  • Cá nhân hóa điều trị dựa trên nguyên nhân gây lộ implant và tình trạng toàn thân của bệnh nhân.
  • Tích hợp các giải pháp hỗ trợ như Braille trên mắt giả cho bệnh nhân mù hai mắt để tăng tính tự chủ.

Tài liệu tham khảo:

Usha Singh, 2026, Socket Reconstruction and Prosthetic Eye Innovations, AIOS Editor Proceedings 3, Video ID: T6lwYbAXkjc.

Xem thêm