Thực hành kính tiếp xúc ở trẻ em: Chỉ định, lựa chọn và quản lý lâm sàng

Bs Ngô Hữu Thế
18.11.26
Last Updated

Việc lắp kính tiếp xúc (contact lens) cho trẻ em là một lĩnh vực chuyên sâu, đòi hỏi sự phối hợp đa ngành giữa bác sĩ nhãn khoa, chuyên gia khúc xạ và chỉnh thị để đảm bảo sức khỏe mắt và phát triển thị giác. Theo tài liệu từ Tromans và Wilson (2018), kính tiếp xúc đóng vai trò quan trọng trong việc điều chỉnh các tật khúc xạ phức tạp, quản lý bất thường thị giác hai mắt (binocular vision anomalies), cũng như các mục đích điều trị và thẩm mỹ ở trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ.

Chỉ định

Chỉ định phổ biến nhất là tình trạng không thể thủy tinh thể (aphakia) sau phẫu thuật đục thủy tinh thể bẩm sinh. Tỷ lệ đục thủy tinh thể bẩm sinh được báo cáo là 2,1 trên 10.000 trẻ sinh sống và 7,7 trên 10.000 trẻ ở độ tuổi 4 tuổi. Khoảng 40% và 50% các trường hợp này là đục thủy tinh thể một mắt. Ngoài ra, kính tiếp xúc còn được chỉ định cho các trường hợp cận thị nặng (high myopia), loạn thị không đều (irregular astigmatism), các rối loạn vận nhãn (ocular motility disorders) như lác điều tiết (accommodative esotropia) hoặc rung giật nhãn cầu (nystagmus), và các mục đích thẩm mỹ hoặc điều trị (therapeutic lenses).

Lựa chọn kính tiếp xúc

Việc lựa chọn loại kính phụ thuộc vào tình trạng lâm sàng và độ tuổi của trẻ. Kính hydrogel (hydrogel lenses) thường được sử dụng nhất, đặc biệt là loại có hàm lượng nước cao. Kính silicone rubber (silicone rubber lenses) hữu ích trong trường hợp trẻ thường xuyên làm rơi kính hoặc có bề mặt nhãn cầu khô. Kính silicone hydrogel (silicone hydrogel lenses) hiện là lựa chọn ưu tiên nhờ khả năng cung cấp oxy tốt và đa dạng thông số. Kính cứng (rigid lenses) được sử dụng cho các trường hợp loạn thị không đều hoặc cận thị nặng, giúp cải thiện thị lực đáng kể.

Thông sốKết quả theo tài liệu
Thông số kính hydrogel (1 tháng tuổi)BOZR 7,00 mm, TD 12,00 mm, công suất +35,00 D
Thông số kính hydrogel (12 tháng tuổi)BOZR 8,10 mm, TD 13,50 mm, công suất +20,00 D
Tỷ lệ trẻ nhỏ đeo kính (nghiên cứu Efron 2011)105.734 ca lắp kính, từ 1% (Trung Quốc) đến 25% (Iceland)
Tỷ lệ viêm kết mạc nhú (CLIP Study)Tăng từ 7% tại thời điểm ban đầu lên 20% sau 3 tháng

Kỹ thuật thăm khám và xử lý

Thăm khám trẻ em đòi hỏi các kỹ thuật chuyên biệt như kỹ thuật "flying baby" để cố định trẻ khi khám bằng đèn khe (slit lamp). Việc đo độ cong giác mạc được thực hiện bằng máy đo độ cong giác mạc cầm tay (hand-held keratometer). Đối với khúc xạ, cần sử dụng thuốc liệt điều tiết (cycloplegic drug) để đảm bảo kết quả chính xác. Việc hướng dẫn cha mẹ cách lắp và tháo kính là yếu tố then chốt, nên thực hiện ngay từ đầu và duy trì thói quen hàng ngày. Các vấn đề thường gặp bao gồm đỏ mắt, viêm kết mạc nhú (papillary conjunctivitis) và nguy cơ tăng nhãn áp (glaucoma) sau phẫu thuật đục thủy tinh thể, đòi hỏi theo dõi định kỳ bằng máy đo nhãn áp cầm tay.

Bình luận: Thông tin theo Tromans và Wilson (2018); đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Việc sử dụng kính tiếp xúc ở trẻ em đòi hỏi sự kiên trì từ phía gia đình và kỹ năng của bác sĩ. Các biến chứng như tân mạch giác mạc (neovascularization) hoặc viêm kết mạc nhú cần được phát hiện sớm để thay đổi loại kính hoặc chế độ đeo. Cần lưu ý rằng dữ liệu về tỷ lệ lắp kính có sự khác biệt lớn giữa các quốc gia, phản ánh sự khác biệt trong tiếp cận dịch vụ y tế.
  • Luôn kiểm tra nhãn áp định kỳ cho trẻ sau phẫu thuật đục thủy tinh thể vì nguy cơ glaucoma cao.
  • Ưu tiên kính silicone hydrogel hoặc kính cứng cho trẻ có nhu cầu đeo kính liên tục để giảm nguy cơ thiếu oxy giác mạc.
  • Hướng dẫn cha mẹ kỹ thuật lắp kính khi trẻ đang ngủ nếu trẻ quá quấy khóc.
  • Sử dụng máy đo độ cong giác mạc cầm tay để có thông số chính xác cho trẻ nhỏ.
  • Theo dõi sát các dấu hiệu đỏ mắt hoặc dụi mắt để xử lý kịp thời các vấn đề về bề mặt nhãn cầu.

Tài liệu tham khảo:

Tromans, C., & Wilson, H. (2018). Babies and Children. In: Contact Lens Practice. Elsevier, pp. 268-274.

Xem thêm