Nghiên cứu can thiệp tiến cứu (n=30 bệnh nhân) được trình bày tại AIOC2026 (FP65) đánh giá vai trò của tiêm Botulinum toxin trong điều trị co rút mi trên ở bệnh nhân mắc bệnh mắt do tuyến giáp (Thyroid eye disease - TED) giai đoạn hoạt động. Bệnh mắt do tuyến giáp là một rối loạn viêm tự miễn đặc trưng bởi tình trạng viêm và tăng sinh mỡ hốc mắt, dẫn đến các dấu hiệu như song thị (diplopia), lồi mắt (proptosis) và co rút mi trên, gây ra vẻ ngoài trợn mắt đặc trưng và khó chịu ở mắt.
Phương pháp nghiên cứu
Nghiên cứu được thực hiện tại Command Hospital, Kolkata với 30 bệnh nhân được tuyển chọn, tuổi trên 18, mắc bệnh mắt do tuyến giáp giai đoạn hoạt động. Bệnh nhân giai đoạn không hoạt động bị loại trừ. Hoạt động của bệnh được đánh giá bằng thang điểm Clinical Activity Score (CAS). Đánh giá bề mặt nhãn cầu được thực hiện qua nghiệm pháp Schirmer và thời gian vỡ phim nước mắt (tear breakup time test), tính toàn vẹn của giác mạc được đánh giá bằng nhuộm fluorescein. Tất cả bệnh nhân đều nhận thuốc kháng giáp và methylprednisolone đường tĩnh mạch (IV) trong 12 tuần theo hướng dẫn Yogo. Botulinum toxin type A (50 đơn vị) được pha với nước muối sinh lý để đạt nồng độ 2,5 đơn vị/0,1 ml. Kỹ thuật tiêm được thực hiện dưới điều kiện vô khuẩn, sử dụng tấm chắn bảo vệ mắt. Liều 5 đơn vị được tiêm vào phần trung tâm của bờ sụn mi trên, với các mũi tiêm bổ sung ở phía trong và phía ngoài tùy thuộc vào mức độ co rút mi.
Kết quả lâm sàng
Dân số nghiên cứu có tuổi trung bình 47, bao gồm 21 nữ và 9 nam. 26 bệnh nhân có biểu hiện hai mắt và 4 bệnh nhân có biểu hiện một mắt. Điểm CAS trung bình là 4, thời gian mắc bệnh trung bình khoảng 10 tháng. Cả khoảng cách bờ mi - đồng tử (MRD1) và chiều cao khe mi dọc đều cho thấy sự cải thiện đáng kể vào cuối tháng thứ 1, cho thấy hiệu quả sớm của liệu pháp. Tuy nhiên, đến cuối tháng thứ 3, hiệu quả giảm một phần do sự tái phát của tình trạng co rút mi và các triệu chứng liên quan. Tương tự, điểm số triệu chứng chủ quan cũng cải thiện vào cuối tháng thứ 1, nhưng giảm dần vào cuối tháng thứ 3 khi bệnh nhân bắt đầu phàn nàn về khó chịu ở mi mắt. Các biến chứng bao gồm sụp mi (ptosis) ở 4 bệnh nhân, tụ máu (hematoma) ở 3 bệnh nhân và song thị ở 1 bệnh nhân; tất cả các tác dụng phụ đều tự giải quyết trong vòng 4 đến 6 tuần.
| Chỉ số/Kết cục | Kết quả theo tài liệu |
|---|---|
| Cỡ mẫu | 30 bệnh nhân, nghiên cứu can thiệp tiến cứu |
| Tuổi trung bình | 47 tuổi |
| Tỷ lệ giới tính | 21 nữ, 9 nam |
| Liều Botulinum toxin | 5 đơn vị/vị trí tiêm |
| Thời gian theo dõi | 1 tuần, 1 tháng, 3 tháng |
| Tỷ lệ sụp mi | 4 bệnh nhân |
| Tỷ lệ tụ máu | 3 bệnh nhân |
| Tỷ lệ song thị | 1 bệnh nhân |
Bình luận: Thông tin theo AIOC2026, 2026; đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Nghiên cứu này cung cấp dữ liệu về việc sử dụng Botulinum toxin như một liệu pháp bắc cầu (bridging therapy) trong giai đoạn hoạt động của bệnh mắt do tuyến giáp. Hạn chế lớn nhất được tác giả thừa nhận là cỡ mẫu nhỏ, thiết kế đơn trung tâm và thiếu nhóm chứng để so sánh trực tiếp hiệu quả của Botulinum toxin so với chỉ dùng steroid. Việc sử dụng đồng thời steroid toàn thân làm nhiễu kết quả đánh giá hiệu quả đơn thuần của độc tố.
Góc nhìn nhãn khoa (biên tập bổ sung, cần kiểm chứng): Việc tiêm Botulinum toxin vào cơ nâng mi trên giúp giảm độ mở khe mi, từ đó giảm tình trạng hở mi và bảo vệ bề mặt nhãn cầu trong giai đoạn cấp tính của bệnh mắt do tuyến giáp. Đây là phương pháp tạm thời, không thay thế cho điều trị nội khoa hoặc phẫu thuật giải áp hốc mắt khi bệnh đã ổn định.
- Tiêm Botulinum toxin là lựa chọn an toàn, hiệu quả và xâm lấn tối thiểu để quản lý co rút mi trên trong giai đoạn hoạt động của bệnh mắt do tuyến giáp.
- Hiệu quả của Botulinum toxin mang tính tạm thời và có thể cần tiêm lặp lại mỗi 3 tháng.
- Cần theo dõi sát các biến chứng như sụp mi, tụ máu và song thị sau tiêm.
- Cần thiết kế các nghiên cứu có nhóm chứng (chỉ dùng steroid) để đánh giá chính xác hiệu quả của Botulinum toxin.
Tài liệu tham khảo:
Prof Dr Sonali V Kumar, 2026, Botulinum Toxin for Upper Eyelid Retraction in Active Thyro, AIOS Editor Proceedings 3, Video ID: Rku6jrBaM1w.