Tại Hội thảo Nhãn khoa Toàn Ấn Độ 2026 (AIOC 2026, phiên GP101 - Magic of SICS 1), Hội Phẫu thuật viên Đục thủy tinh thể Đường mổ nhỏ Thủ công Quốc tế (ISMSICS) đã tổng kết 21 năm phát triển kỹ thuật phẫu thuật đục thủy tinh thể đường mổ nhỏ thủ công (Manual Small Incision Cataract Surgery - MSICS), cập nhật cơ sở phôi thai học, quy chuẩn tạo vết mổ củng mạc, các phương pháp xé bao, lấy nhân và tích hợp trí tuệ nhân tạo cùng công nghệ giãn đồng tử bằng ánh sáng.
Lịch sử và sự phát triển của Hội Phẫu thuật viên MSICS (ISMSICS)
Hội Phẫu thuật viên Đục thủy tinh thể Đường mổ nhỏ Thủ công Quốc tế (ISMSICS) được thành lập vào năm 2005 bởi Dr. Amul Sahu và Dr. Jaganat Boramani. Trải qua 21 năm phát triển, tổ chức đã mở rộng sự hiện diện tại hầu hết các bang của Ấn Độ và 24 quốc gia trên thế giới. Dù khoảng 20 năm trước, MSICS từng bị coi là kỹ thuật yếu thế so với tán xuyết thủy tinh thể bằng siêu âm (facoemulsification), hiện nay MSICS được khẳng định là phẫu thuật tinh xảo, tối ưu chi phí và mang lại kết quả thị giác cao. Tổ chức đã chủ trì nhiều hội thảo mổ thị phạm (live surgery), phòng thực hành red lab, tổ chức hội nghị CCC (Comprehensive Cataract Conference) định kỳ 2 năm một lần từ năm 2015, và phát hành tạp chí phản biện độc lập từ năm 2021.
Cơ sở phôi thai học ứng dụng trong phẫu thuật MSICS
Hiểu rõ nguồn gốc phôi thai học của các cấu trúc nhãn cầu giúp phẫu thuật viên đánh giá đặc tính mô, nguy cơ biến chứng và phản ứng lành vết thương. Ngoại bì bề mặt (surface ectoderm) phát triển thành biểu mô giác mạc, biểu mô kết mạc và biểu mô thủy tinh thể; các cấu trúc này có khả năng tái tạo tốt. Sự tăng sinh của tế bào biểu mô thủy tinh thể sau phẫu thuật giải thích cơ chế hình thành đục bao sau (Posterior Capsular Opacification - PCO). Ngoại bì thần kinh (neural ectoderm) tạo nên võng mạc, thần kinh thị, cơ mống mắt và biểu mô thể mi. Võng mạc không có khả năng tái tạo, do đó việc ngăn ngừa thoát dịch kính khi rách bao sau là ưu tiên hàng đầu. Mào thần kinh (neural crest) đóng góp vào cuống giác mạc, nội mô giác mạc, vùng củng mạc và vùng mống mạc; phẫu thuật viên cần bảo vệ lớp nội mô vì tế bào nội mô giác mạc không tái sinh. Trung bì (mesoderm) hình thành các cơ vận nhãn và nội mô mạch máu, ảnh hưởng trực tiếp đến nguy cơ xuất huyết trong mổ. Đặc biệt, các dây đường khâu thủy tinh thể hình chữ Y ngược có sự bám dính cortico-nuclear và cortico-capsular rất chắc tại các vị trí 4, 8 và 12 giờ; tách rời các điểm bám dính này trong quá trình hút vỏ (IA) giúp lấy bỏ lớp vỏ và bán nhân (epinucleus) dễ dàng hơn.
Kỹ thuật tạo đường hầm củng mạc và vết mổ trong MSICS
Vết mổ trong MSICS cần đảm bảo các tiêu chuẩn: tự bít kín (self-sealing), kín nước, không cần khâu và trung hòa loạn thị. Vết mổ đường hầm củng mạc rãnh thẳng hoặc hình nhăn mặt (frown incision) được rạch cách rìa (limbus) khoảng 2 đến 3 mm với chiều sâu khoảng 0.3 mm (tương đương 1/2 chiều dày củng mạc). Cấu trúc đường hầm hình phễu (funnel shape) hẹp ở phía rìa và mở rộng về phía hậu phương hoặc tiền phòng giúp giảm tối đa loạn thị do phẫu thuật gây ra. Độ rộng đường mổ cần accommodative theo độ cứng của nhân: khoảng 6-7 mm đối với đục nhân vỏ/mềm và 7-8 mm đối với nhân cứng độ IV+ hoặc đục nhân đen (chloris cataract). Dao gọt củng mạc (crescent knife) được phẫu thuật viên phẫu tách song song với mặt phẳng củng mạc, đi tiếp vào giác mạc trong khoảng 1-2 mm. Việc phẫu tách quá nông gây rách nắp củng mạc (button hole), trong khi rạch quá sâu hoặc đi vào tiền phòng sớm (premature entry) sẽ gây phòi mống mắt và chảy máu. Khi mở cổng phụ bằng dao 15° tại vị trí 9 giờ hoặc 3 giờ, cần tránh làm tổn thương bao trước và nội mô giác mạc.
Quản lý bao thủy tinh thể và xử trí biến chứng xé bao
Quản lý bao trước thủy tinh thể trong MSICS bao gồm ba kỹ thuật chính: xé bao liên tục hình tròn (Continuous Curvilinear Capsulorhexis - CCC) đường kính 5-6 mm, mở bao kiểu đục lỗ (can-opener) và mở bao kiểu phong bì (envelope technique). Kỹ thuật CCC sử dụng kim 26G hoặc kẹp xé bao (capsulorhexis forceps) với lực xé tiếp tuyến (tangential force) để tạo viền bao bền vững, giúp thao tác xoay nhân và can thiệp hydrodissection an toàn. Kỹ thuật can-opener tạo các vết rạch hướng tâm dễ thực hiện trên nhân cứng độ IV nhưng nguy cơ rách lan ra hậu phương cao. Kỹ thuật envelope tạo đường rạch ngang thích hợp cho đục thủy tinh thể dạng Morgagnian có dịch hóa vỏ. Khi gặp hiện tượng xé bao mất kiểm soát (runaway rexis) do tiền phòng nông làm căng dây Zinn, phẫu thuật viên cần bơm sâu lại tiền phòng bằng chất nhầy và chuyển hướng lực xé sang trục Z (kéo ngược hướng mất kiểm soát) thay vì tiếp tục kéo trên mặt phẳng XY.
Các phương pháp đưa nhân thủy tinh thể ra ngoài trong MSICS
Tài liệu hệ thống hóa 6 phương pháp đưa nhân ra khỏi tiền phòng qua đường mổ củng mạc: (1) Visco-expression: Dùng canula cong bơm chất nhầy phía sau nhân để đẩy nhân ra ngoài; đây là phương pháp có đường cong học tập ngắn và ít tổn hại nội mô giác mạc. (2) Irrigating Vectis: Sử dụng thìa tưới có 3 lỗ phun kết hợp lực cơ học và lực thủy tĩnh; cần giảm lực tưới khi đường kính rộng nhất của nhân qua đường hầm để tránh sập tiền phòng đột ngột. (3) Fico-sandwich technique: Kẹp nhân giữa móc Sinski ở phía trên và thìa vectis phía dưới để kéo nhân ra. (4) Fico-fracture: Dùng dụng cụ chẻ nhân (bisector, tricsector hoặc thòng lọng dây thép snare loop) chia nhân thành các mảnh nhỏ tại miệng đường hầm, giúp giảm kích thước vết mổ và giảm loạn thị. (5) Blumenthal technique: Sử dụng duy trì tiền phòng (AC maintainer) để giữ nhãn áp ổn định liên tục, đè môi sau củng mạc bằng kẹp McPherson để nước đẩy nhân ra. (6) Hook technique: Dùng kim 30G uốn hai góc (fish hook) móc lấy cực trên nhân để kéo ra ngoài qua đường mở bao dạng tuyến.
Thiết bị Pupilo: Tăng cường giãn đồng tử không xâm lấn bằng ánh sáng
Tài liệu giới thiệu thiết bị Pupilo (phát minh bởi Dr. Rajiv Ra) - giải pháp không xâm lấn và không dùng dược phẩm giúp duy trì giãn đồng tử trong phẫu thuật đục thủy tinh thể. Thiết bị có kích thước nhỏ hơn hộp diêm, gắn vào gọng kính bệnh nhân bằng lực từ tính. Pupilo phát ra tỷ lệ ánh sáng đỏ và xanh phù hợp chiếu vào vùng thị giác trước mắt bệnh nhân (không chiếu trực tiếp vào đồng tử). Cơ chế tác động là làm thư giãn cơ thắt đồng tử (sphincter pupillae) thông qua kích thích thụ thể que (rod system) khiến mắt thích ứng như trong môi trường ban đêm. Thiết bị hoạt động tự động trong 15 phút, duy trì độ giãn đồng tử ổn định từ 2 đến 3 giờ. Thử nghiệm trên 15 ca lâm sàng đục thủy tinh thể (bao gồm cả trường hợp hội chứng giả bong bao có xơ hóa cơ thắt) ghi nhận đường kính đồng tử tăng trung bình 0.65 mm đến hơn 1.0 mm. Ngoài ra, nghiên cứu ghi nhận tác dụng phụ có lợi là hạ nhãn áp từ 6 đến 7 mmHg.
Ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) trong phẫu thuật đục thủy tinh thể
Trí tuệ nhân tạo (AI) đang được áp dụng toàn diện trong phẫu thuật đục thủy tinh thể: từ tầm soát, phân loại độ đục qua ảnh sinh hiển vi/đáy mắt đến phân tích video mổ theo thời gian thực. AI nhận diện từng thì phẫu thuật (xé bao, hydrodissection, lấy nhân) và tính toán khoảng thời gian thực hiện của từng phẫu thuật viên để tối ưu hóa quy trình làm việc tại phòng mổ. Trong tính toán công suất kính nội nhãn (IOL), AI nâng cao độ chính xác ở các mắt có chiều dài trục quá ngắn hoặc quá dài nhờ sử dụng các công thức đa chiều (Carmona, Kane, Ladas Super, Pearl DGS). AI kết hợp dữ liệu bản đồ độ cong giác mạc toàn bộ (total keratometry) từ chụp cắt lớp swept-source OCT giúp giảm thiểu sai số ngẫu nhiên. Đồng thời, các mô hình học máy (Random Forest, Adaptive Boosting) và thuật toán Bayes (CC Guardian) được ứng dụng để dự báo nguy cơ đục bao sau (PCO) và lập kế hoạch theo dõi sát cho bệnh nhân nhi.
Loạn thị do phẫu thuật (SIA) và công cụ tính toán SIA trong MSICS
Loạn thị do phẫu thuật (Surgically Induced Astigmatism - SIA) trong MSICS có thể kiểm soát và dự đoán được nếu vết mổ được đặt chính xác trên kinh tuyến cong (steep axis). Theo báo cáo nghiên cứu trên 100 bệnh nhân được phẫu thuật với vết mổ OCCI 3.5 mm, giá trị SIA trung bình đạt 1.28 D, trong đó 80% số ca có độ biến thiên SIA nằm trong khoảng ±0.5 D quanh giá trị trung bình. Nhóm nghiên cứu đã phát triển phần mềm SIA Calculator chạy trên nền tảng di động và laptop (hỗ trợ iOS/Android), tính toán SIA theo phương pháp vectơ và cực (polar method). Ứng dụng tích hợp nomograms Toric MSICS dựa trên dữ liệu độ cong giác mạc và khoảng cách từ cản mạc giác mạc (white-to-white). Ngoài ra, hệ thống định vị hình ảnh (Image guided module) tương thích với mọi kính hiển vi phẫu thuật giúp phẫu thuật viên căn chỉnh trục loạn thị và kích thước đường rạch thời gian thực không bị độ trễ.
| Chỉ số / Thông số lâm sàng | Kết quả / Quy chuẩn theo tài liệu |
|---|---|
| Năm thành lập ISMSICS | Năm 2005, sáng lập bởi Dr. Amul Sahu và Dr. Jaganat Boramani |
| Vị trí vết mổ củng mạc MSICS | Cách rìa 2-3 mm posterior, chiều sâu ~0.3 mm (1/2 chiều dày củng mạc) |
| Kích thước đường mổ củng mạc | 6-7 mm (nhân mềm/vỏ); 7-8 mm (nhân cứng IV+ hoặc đục nhân đen) |
| Kích thước xé bao CCC chuẩn | Đường kính 5-6 mm, thực hiện bằng kim 26G hoặc kẹp xé bao |
| Cỡ mẫu thử nghiệm thiết bị Pupilo | 15 ca đục thủy tinh thể, theo dõi độ giãn đồng tử và nhãn áp |
| Mức tăng độ giãn đồng tử (Pupilo) | Tăng trung bình từ 0.65 mm đến hơn 1.0 mm, duy trì 2-3 giờ |
| Tác dụng hạ nhãn áp của Pupilo | Giảm từ 6-7 mmHg nhãn áp sau khi chiếu đèn red-blue light |
| Số lượng bệnh nhân nghiên cứu SIA | 100 bệnh nhân mổ vết mổ 3.5 mm OCCI |
| Giá trị SIA trung bình (vết mổ 3.5 mm) | 1.28 D (80% ca nằm trong khoảng ±0.5 D so với trung bình) |
Bình luận: Các kỹ thuật phẫu thuật MSICS trình bày tại AIOC 2026 cho thấy vai trò quan trọng của việc cá thể hóa đường mổ dựa trên nguyên lý phôi thai học và độ cứng của nhân. Thiết bị Pupilo mở ra hướng đi mới trong việc duy trì giãn đồng tử không xâm lấn, tuy nhiên cỡ mẫu nghiên cứu còn nhỏ (n = 15) và cần được kiểm chứng qua các thử nghiệm lâm sàng ngẫu nhiên đối chứng (RCT) lớn hơn. Ứng dụng AI và nomogram SIA giúp phẫu thuật viên MSICS tiệm cận độ chính xác khúc xạ tương đương với phẫu thuật faco.
Những điểm thay đổi thực hành lâm sàng
- Tạo đường hầm củng mạc hình phễu chuẩn 0.3 mm chiều sâu, điều chỉnh độ rộng vết mổ từ 6 mm đến 8 mm tùy theo độ cứng của nhân thủy tinh thể.
- Giải phóng các điểm bám cortico-capsular tại vị trí 4, 8 và 12 giờ trong thì hút vỏ để giảm nguy cơ rách bao sau và đứt dây Zinn.
- Xử trí xé bao mất kiểm soát (runaway rexis) bằng cách bơm chất nhầy làm sâu tiền phòng và kéo bao theo trục Z ngược hướng rách.
- Áp dụng phần mềm tính SIA trên kinh tuyến cong (steep axis) để chuyển đổi loạn thị do phẫu thuật thành yếu tố điều chỉnh khúc xạ có lợi cho bệnh nhân.
Tài liệu tham khảo:
All India Ophthalmological Society (AIOS), 2026, AIOC2026 GP101 - MAGIC OF SICS 1, YouTube Video ID: w_Ol6fynNPs.