Ứng dụng tài nguyên trực tuyến và công nghệ mô phỏng số trong đào tạo nhãn khoa

Bs Ngô Hữu Thế
2.11.26
Last Updated

Tại hội nghị AIOC 2026 thuộc kênh AIOS Editor Proceedings 2, Bác sĩ Prasanna Venkatesh Ramesh đã trình bày báo cáo về việc tối ưu hóa các tài nguyên trực tuyến và công nghệ mô phỏng kỹ thuật số nhằm nâng cao hiệu quả giảng dạy lâm sàng Nhãn khoa.

Tổng quan về tài nguyên số và các nền tảng trực tuyến trong học tập nhãn khoa

Các tài nguyên số mang lại lợi thế lớn nhờ khả năng truy cập mọi lúc, mọi nơi và cung cấp hình ảnh minh họa trực quan sinh động. Trong đào tạo y khoa hiện đại, việc tiếp cận các nguồn thông tin đã qua kiểm duyệt chuyên gia (peer-reviewed) là điều kiện không thể thương lượng. Tác giả nhấn mạnh ưu tiên các tạp chí truy cập mở (open access), trang web của các hiệp hội chuyên ngành như Hội Nhãn khoa Ấn Độ (AOS) hay Hiệp hội AO, cùng các blog chuyên môn và ứng dụng trên điện thoại thông minh (smartphone applications).

Các công cụ tra cứu hàn lâm kinh điển như PubMed, Google Scholar và Cochrane đóng vai trò nền tảng. Bên cạnh đó, các ứng dụng di động chuyên biệt như Highandbook, Eye Grader, 3D Atlas of Ophthalmology, OC Doctor và các nền tảng như Coursera hay chương trình luyện thi FRCOphth giúp sinh viên và bác sĩ nội trú tiếp thu kiến thức hệ thống. Tác giả lưu ý rằng khả năng nhận thức và ghi nhớ nhận thức của học viên thế hệ mới đang có xu hướng giảm; do đó, việc chuyển đổi dữ liệu thành dạng hình ảnh trực quan động 3D giúp nâng cao khả năng tiếp thu lâm sàng.

Học qua video lâm sàng và minh họa mô phỏng kỹ thuật laser, phẫu thuật

Các kênh video giáo dục như iFocus (chương trình đào tạo sau đại học quốc gia về Nhãn khoa) và YouTube đã tạo ra bước ngoặt trong giảng dạy lý thuyết lẫn kỹ thuật phẫu thuật. Tác giả đã xây dựng một danh sách phát (playlist) thần kinh nhãn khoa gồm các video ngắn dưới 2 phút, thu hút hơn 4.500 người đăng ký, áp dụng tiêu chí "ít hơn là nhiều hơn" để tối ưu hóa thời gian học tập.

Nhờ quay video chậm bằng iPhone (slow motion), các hiện tượng quang gián đoạn (photo disruption) trong thủ thuật mở mống mắt chu biên bằng YAG laser (YAG peripheral iridotomy) được ghi lại rõ nét: vệt lửa màu xanh đỏ, hiện tượng vi xuất huyết, dòng thủy dịch trào ra và sự sâu lại của tiền phòng. Tương tự, phương pháp Van Herick đánh giá độ sâu góc tiền phòng dưới ánh sáng chiếu ngược (retroillumination) giúp quan sát sự thông suốt của góc. Trong giảng dạy Glaucoma, các đoạn phim ngắn 10 giây hoặc 1 phút giúp làm rõ cơ chế nghẽn đồng tử, quy tắc ISNT, dấu hiệu lưỡi lê (bionetting sign), tương quan cấu trúc - chức năng giữa lớp sợi thần kinh võng mạc (RNFL), thị trường và hình ảnh OCT. Trong phẫu thuật tán tương thủy tinh thể (phacoemulsification), video mô phỏng lực cơ học làm cựa củng mạc lùi ra sau, mở các lỗ lưới tuyến cơ và làm tách dính dính góc tiền phòng sau mổ.

Mô hình in 3D, ứng dụng 4D hologram và phương pháp học loại trừ

Tác giả phát triển các mô hình in 3D cho phép học viên tiếp cận bằng xúc giác đối với các cấu trúc giải phẫu phức tạp như vòng động mạch Willis, xoang hang và mô hình nhãn cầu. Các mô hình này được cung cấp dưới dạng mã nguồn mở để học viên tự in và thực hành. Ở cấp độ cao hơn, công nghệ giảng dạy 4D với hình ảnh holographic và không gian thực tế ảo (Metaverse) trên nền tảng Android và Apple cho phép học viên ngay từ ngày đầu tiên có thể trải nghiệm góc nhìn thực tế của một bác sĩ phẫu thuật võng mạc hoặc bác sĩ Glaucoma.

Nhằm đáp ứng phản hồi từ học viên, trung tâm đã phát triển ứng dụng học loại trừ (subtractive learning). Học viên có thể chủ động ẩn đi các cấu trúc giải phẫu không cần thiết để tập trung quan sát chính xác mục tiêu nghiên cứu, ví dụ như nhân dây thần kinh sọ số III, đỉnh hốc mắt, các rãnh/cuộn não hay mô hình góc tiền phòng. Đối với soi đáy mắt trực tiếp hoặc soi góc tiền phòng, công nghệ mô phỏng trên smartphone cho phép học viên thực hành từ 50 đến 100 lần ngay trong ngày đầu tiên để thuần thục kỹ năng trước khi can thiệp trên bệnh nhân.

Mô phỏng phẫu thuật MIGS, soi góc tiền phòng và đánh giá độ tin cậy của tài liệu mạng

Nhằm nâng cao an toàn cho người bệnh khi áp dụng phẫu thuật Glaucoma xâm lấn tối thiểu (minimally invasive glaucoma surgery - MIGS), tác giả và cộng sự đã phát triển ứng dụng mô phỏng iMG Hollow từ năm 2021. Ứng dụng chạy ngoại tuyến kết hợp kính thực tế ảo theo hướng dẫn của Hội đồng Y khoa Quốc gia (NMC), giúp học viên luyện tập thao tác đặt ống thông (stent) nhiều lần, nhận biết cảm giác tiếp xúc góc tiền phòng và phòng tránh các biến chứng nguy hiểm như tách thể mi (cyclodialysis) hoặc xuất huyết tiền phòng mức độ nặng. Hiện tại, trung tâm đang hoàn thiện mô đun mô phỏng kỹ thuật chẻ nhân thủy tinh thể dọc và ngang (vertical and horizontal chop).

Mặc dù tài liệu trực tuyến mang lại nguồn lợi to lớn, tác giả cảnh báo rủi ro từ thông tin sai lệch, định kiến thương mại và thiếu sự kiểm duyệt chuyên gia. Học viên cần tự đặt 4 câu hỏi kiểm định trước khi tiếp nhận thông tin trực tuyến: (1) Nguồn phát hành có uy tín không? (2) Bài viết có qua phản biện chuyên gia không? (3) Có trích dẫn tài liệu tham khảo không? (4) Nội dung có được cập nhật thường xuyên không? Quá trình phát triển các công cụ này đòi hỏi sự hợp tác đa ngành giữa bác sĩ lâm sàng, kỹ sư sinh học (biomedical engineers) và chuyên gia đồ họa 3D.

Chỉ số / Nền tảngKết quả theo tài liệu
Kênh video Thần kinh nhãn khoa của tác giảHơn 4.500 người đăng ký, các video có thời lượng dưới 2 phút
Phương pháp ghi hình YAG laser PIChế độ quay chậm (slow motion) trên iPhone
Thời gian học Glaucoma qua video ngắnCác mô đun video gói gọn trong 10 giây đến 1 phút
Tần suất thực hành soi đáy mắt/soi góc trên smartphone50 đến 100 lần thực hành ngay trong ngày đầu tiên
Công nghệ mô phỏng / Ứng dụngĐặc điểm lâm sàng & Kỹ thuật theo tài liệu
In 3D mã nguồn mởMô hình vòng Willis, xoang hang và nhãn cầu hỗ trợ học qua xúc giác
Ứng dụng iMG Hollow (Simulator MIGS)Phát triển từ năm 2021, chạy ngoại tuyến với kính VR, giúp giảm nguy cơ tách thể mi và xuất huyết tiền phòng
Thuật toán Học loại trừ (Subtractive learning)Cho phép ẩn các cấu trúc phụ để tập trung vào nhân dây III, đỉnh hốc mắt, rãnh não
Mô đun phẫu thuật đang phát triểnMô phỏng kỹ thuật chẻ nhân thủy tinh thể dọc và ngang (vertical & horizontal chop)

Bình luận: Báo cáo của Bác sĩ Prasanna Venkatesh Ramesh tại AIOC 2026 đã phản ánh xu hướng chuyển dịch mạnh mẽ trong đào tạo Nhãn khoa lâm sàng từ lý thuyết thuần túy sang tương tác đa phương tiện. Việc ứng dụng video quay chậm tốc độ cao, mô hình in 3D và các thuật toán học loại trừ (subtractive learning) giúp khắc phục hạn chế về tư duy không gian của học viên khi tiếp cận các cấu trúc phức tạp như góc tiền phòng hay đường dẫn truyền thần kinh thị giác. Tuy nhiên, hạn chế của báo cáo này là chưa cung cấp các số liệu định lượng về kết quả định giá năng lực phẫu thuật thực tế (như tỉ lệ biến chứng giảm bao nhiêu % sau khi thực hành trên mô phỏng). Trong thực hành lâm sàng tại Việt Nam, việc kết hợp các nguồn tài nguyên số mở và mô phỏng kính thực tế ảo sẽ là công cụ bổ trợ hữu ích cho bác sĩ nội trú trước khi thực hiện các thủ thuật xâm lấn trên bệnh nhân.

Khuyến cáo thay đổi thực hành đào tạo

  • Áp dụng mô hình video ngắn (< 2 phút) tập trung vào một dấu hiệu lâm sàng hoặc một bước phẫu thuật cụ thể để tăng khả năng ghi nhớ của học viên.
  • Sử dụng tính năng quay chậm (slow motion) trên thiết bị di động để ghi lại các thủ thuật laser (như YAG PI) hoặc thao tác phẫu thuật làm tư liệu giảng dạy trực quan.
  • Tích hợp các công cụ học loại trừ (subtractive learning) và mô hình in 3D trong giảng dạy giải phẫu thần kinh nhãn khoa và góc tiền phòng.
  • Thực hiện đánh giá 4 bước (nguồn uy tín, phản biện chuyên gia, trích dẫn rõ ràng, cập nhật định kỳ) trước khi đưa các tài liệu trực tuyến vào giáo trình đào tạo chính thức.

Tài liệu tham khảo:

Prasanna Venkatesh Ramesh, 2026, Making sense of online resources, AIOS Editor Proceedings 2, Video ID: J4bU8OrhM4A.

Xem thêm