Tiếp cận chẩn đoán và xử trí viêm màng bồ đào cấp tính cho bác sĩ nhãn khoa tổng quát

Bs Ngô Hữu Thế
12.11.26
Last Updated

Hội thảo AIOC 2026 GP21 IUSG về chủ đề viêm màng bồ đào (uveitis) cung cấp các hướng dẫn thực hành cho bác sĩ nhãn khoa tổng quát khi đối mặt với bệnh nhân có thị lực giảm cấp tính và đục môi trường trong suốt. Các chuyên gia nhấn mạnh tầm quan trọng của việc duy trì chẩn đoán phân biệt rộng, đặc biệt là các nguyên nhân nhiễm trùng, trong bối cảnh hạn chế về xét nghiệm cận lâm sàng ngoài giờ hành chính.

Nguyên tắc tiếp cận chẩn đoán

Bước đầu tiên và quan trọng nhất là đánh giá lâm sàng kỹ lưỡng, bao gồm khai thác bệnh sử chi tiết, đánh giá hệ thống và thăm khám đáy mắt sau khi đã giãn đồng tử. Một nguyên tắc cốt lõi là không thể chẩn đoán viêm màng bồ đào trước (anterior uveitis) nếu chưa quan sát được đáy mắt bình thường. Nếu không thể nhìn thấy đáy mắt, bác sĩ phải giả định đây là viêm toàn bộ màng bồ đào (panuveitis) và cân nhắc các nguyên nhân như giang mai, viêm võng mạc do virus thay vì chỉ đơn thuần là viêm màng bồ đào trước liên quan đến HLA-B27. Việc nhận diện mô hình viêm (pattern recognition) và vị trí tổn thương là chìa khóa để định hướng chẩn đoán.

Vai trò của hình ảnh học và xét nghiệm

Hình ảnh học đa phương thức (multimodal imaging) đóng vai trò thiết yếu trong việc xác định chẩn đoán. Chụp OCT giúp phân biệt các tổn thương võng mạc và hắc mạc, ví dụ như phân biệt bệnh toxoplasmosis với viêm võng mạc do virus. Đối với các tổn thương dưới võng mạc, cần phân biệt giữa tổn thương viêm, nhiễm trùng và thâm nhiễm (như lymphoma). Ngoài ra, tất cả bệnh nhân cần được làm xét nghiệm huyết thanh giang mai và chụp X-quang ngực để loại trừ giang mai và lao, những bệnh lý có thể điều trị được. Trong trường hợp nghi ngờ nhiễm trùng, cần có ngưỡng thấp để thực hiện chọc dịch tiền phòng hoặc dịch kính (tap and inject) để lấy mẫu xét nghiệm.

Quản lý tổn thương dưới võng mạc và các hội chứng đốm trắng

Các tổn thương dưới võng mạc có thể gây nhầm lẫn, đòi hỏi sự thận trọng khi sử dụng steroid. Nếu nghi ngờ lymphoma, việc sử dụng steroid có thể gây đáp ứng giả tạo và làm chậm trễ chẩn đoán. Đối với các hội chứng đốm trắng (white dot syndromes), việc nhận diện các đặc điểm trên hình ảnh học như OCT và tự huỳnh quang (autofluorescence) là rất quan trọng. Ví dụ, tổn thương trong bệnh lý APMPPE (Acute Posterior Multifocal Placoid Pigment Epitheliopathy) có đặc điểm riêng biệt so với viêm hắc mạc dạng rắn (serpiginous choroiditis). Việc theo dõi bệnh nhân cần sự linh hoạt, vì chẩn đoán và mục tiêu điều trị có thể thay đổi theo thời gian dựa trên đáp ứng lâm sàng.

Chỉ số/Kết cụcKết quả theo tài liệu
Thời gian theo dõi bệnh nhân30 năm, kiểm toán hồi cứu
Tỷ lệ tân mạch trong APMPPE80-90% trường hợp
Kích thước tổn thương đốm trắng100-200 micron trở lên
Thời gian có kết quả giang maiQua đêm hoặc trong vòng 24 giờ
Bình luận: Thông tin theo AIOC 2026, 2026; đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Tác giả nhấn mạnh việc không nên vội vàng sử dụng steroid khi chưa loại trừ được nguyên nhân nhiễm trùng hoặc ác tính (như lymphoma), vì điều này có thể làm trầm trọng thêm tình trạng bệnh. Một điểm quan trọng là tính chất "động" của chẩn đoán viêm màng bồ đào, đòi hỏi bác sĩ phải luôn sẵn sàng thay đổi chiến lược điều trị dựa trên diễn tiến thực tế của bệnh nhân.
  • Luôn kiểm tra cả hai mắt ngay cả khi bệnh lý chỉ biểu hiện ở một mắt.
  • Sử dụng OCT để xác định vị trí tổn thương (võng mạc hay hắc mạc) trước khi đưa ra chẩn đoán.
  • Không sử dụng steroid nếu chưa chắc chắn về chẩn đoán, đặc biệt khi nghi ngờ lymphoma hoặc nhiễm trùng.
  • Cân nhắc chọc dịch tiền phòng/dịch kính sớm nếu nghi ngờ viêm nội nhãn nhiễm trùng.
  • Luôn khai thác kỹ bệnh sử hệ thống và các tiền sử bệnh lý trước đó của bệnh nhân.

Tài liệu tham khảo:

Peter McClaskki, 2026, AIOC 2026 GP21 IUSG Uveitis in a Nutshell for Comprehensive Ophthalmologists Dos and Don’ts, aioseditorproceedings, Video ID: 6jKYUXeEL68

Xem thêm