Tại hội thảo AIOC 2026 (GP209), các chuyên gia đã thảo luận về sự giao thoa giữa bề mặt nhãn cầu (ocular surface) và việc sử dụng thuốc điều trị Glaucoma kéo dài. Thực tế lâm sàng cho thấy, việc sử dụng từ hai loại thuốc nhỏ mắt trở lên thường dẫn đến các dấu hiệu đỏ mắt và tổn thương bề mặt nhãn cầu rõ rệt, đòi hỏi bác sĩ cần có chiến lược quản lý rủi ro chặt chẽ hơn.
Tác động của thuốc điều trị Glaucoma lên bề mặt nhãn cầu
Bề mặt nhãn cầu bao gồm giác mạc, kết mạc, màng phim nước mắt và cả vùng da quanh mắt. Trong một chai thuốc nhỏ mắt, hoạt chất chính (ví dụ: timolol 0.5%) thường chiếm dưới 1% thể tích, phần còn lại là các tá dược và chất bảo quản. Chất bảo quản phổ biến nhất là Benzalkonium chloride (BAC). Các nghiên cứu thực nghiệm cho thấy nồng độ BAC từ 1% đến 2% có thể phá hủy hoàn toàn phân đoạn trước của mắt động vật trong vòng chưa đầy một tuần. Trong môi trường nuôi cấy tế bào biểu mô giác mạc, việc tăng nồng độ BAC lên 6 lần có thể dẫn đến cái chết tức thì của các tế bào. Các phân tích gộp (meta-analysis) chỉ ra rằng các thuốc prostaglandin không chứa chất bảo quản có hiệu quả tương đương với các loại có chứa chất bảo quản, đồng thời giảm đáng kể số lượng bệnh nhân gặp triệu chứng khó chịu và tần suất than phiền.
| Chỉ số/Kết cục | Kết quả theo tài liệu |
|---|---|
| Tác động của BAC 1-2% | Phá hủy hoàn toàn phân đoạn trước mắt động vật trong < 1 tuần |
| Hiệu quả thuốc không chất bảo quản | Tương đương thuốc có chất bảo quản |
| Tần suất than phiền | Thấp hơn đáng kể ở nhóm không chất bảo quản |
Ca lâm sàng và quản lý biến chứng
Tác giả trình bày các ca lâm sàng điển hình về viêm kết mạc do thuốc (drug-induced cicatrizing conjunctivitis). Một bệnh nhân nam sử dụng 4 loại thuốc chống Glaucoma, bao gồm brimonidine, đã phát triển viêm da tiếp xúc (contact dermatitis) và symblepharon. Sau khi ngừng thuốc và phẫu thuật trabeculectomy, tình trạng da quanh mắt đã trở lại bình thường. Một ca khác là nữ giới sử dụng 4 loại thuốc trong hơn một thập kỷ, dẫn đến suy giảm thị lực xuống dưới 20/50, không đáp ứng với cyclosporine hay steroid, chỉ cải thiện sau khi sử dụng autologous serum eye drops. Những trường hợp này nhấn mạnh tầm quan trọng của việc bắt đầu điều trị bằng các lựa chọn không chứa chất bảo quản (back-free) cho bệnh nhân mới (treatment naive) và ưu tiên sử dụng các thuốc phối hợp liều cố định (fixed-dose combinations) để giảm thiểu phơi nhiễm với tá dược.
Bình luận: Thông tin theo AIOC 2026; đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Tác giả nhấn mạnh việc thay đổi chiến lược từ điều trị đơn thuần dựa trên áp lực nội nhãn (IOP) sang đánh giá rủi ro toàn diện. Hạn chế của tài liệu là không cung cấp số liệu cụ thể về cỡ mẫu của các ca lâm sàng được nêu.
Đánh giá tiến triển Glaucoma
Việc đánh giá tiến triển Glaucoma hiện nay đòi hỏi sự kết hợp giữa đánh giá cấu trúc và chức năng. OCT (Optical Coherence Tomography) cung cấp thông tin về độ dày lớp sợi thần kinh võng mạc (RNFL). Tuy nhiên, chỉ dựa vào phân tích theo khu vực (sector analysis) là không đủ; bác sĩ cần quan sát biểu đồ tiến triển (progression graph) và bản đồ tế bào hạch (GCL map). Xuất huyết đĩa thị (disc hemorrhage) cũng là một chỉ số quan trọng của tiến triển bệnh. Đối với các trường hợp nghi ngờ, việc thực hiện nhiều lần đo thị trường (visual fields) trong giai đoạn đầu là cần thiết để thiết lập đường cơ sở chính xác. Việc đánh giá cần cá thể hóa dựa trên tốc độ tiến triển (slow vs fast progressor) và đặc điểm giải phẫu của từng bệnh nhân.
- Ưu tiên kê đơn thuốc không chứa chất bảo quản cho bệnh nhân mới bắt đầu điều trị.
- Sử dụng thuốc phối hợp liều cố định để giảm số lượng giọt thuốc và nồng độ chất bảo quản.
- Kết hợp đánh giá OCT (biểu đồ tiến triển) và thị trường để theo dõi sát bệnh nhân.
- Cân nhắc phẫu thuật sớm nếu bề mặt nhãn cầu không dung nạp với điều trị nội khoa kéo dài.
- Theo dõi định kỳ xuất huyết đĩa thị và thay đổi lớp sợi thần kinh trên OCT.
Tài liệu tham khảo:
AIOC 2026, 2026, AIOC 2026 GP209 Glaucoma session Abbvie, aioseditorproceedings, Video ID: kB6Zykfu5yg.