Tình hình suy giảm thị lực tại Bangladesh: Dịch tễ học và Chiến lược cải thiện

Bs Ngô Hữu Thế
12.11.26
Last Updated

Tại hội thảo AIOC 2026, Giáo sư Ava Hossain đã trình bày báo cáo về tình hình suy giảm thị lực tại Bangladesh, nhấn mạnh các dữ liệu dịch tễ học quan trọng và chiến lược can thiệp quốc gia. Toàn cầu hiện có 295 triệu người bị suy giảm thị lực từ trung bình đến nặng và 43 triệu người mù, trong đó 55% là nữ giới và phần lớn tập trung tại các quốc gia có thu nhập thấp và trung bình.

Dịch tễ học suy giảm thị lực tại Bangladesh

Dân số Bangladesh hiện là 170 triệu người, với cấu trúc dân số trong độ tuổi lao động (15-64 tuổi) chiếm ưu thế 67,61%. Tuổi thọ trung bình là 72 tuổi (nam 71 tuổi, nữ 74 tuổi). So sánh dữ liệu từ các cuộc khảo sát mù lòa năm 2000 và 2020 cho thấy tỷ lệ mù lòa đã giảm từ 1,53% xuống còn 0,77%. Số lượng người mù giảm từ 650.000 người (năm 2000) xuống còn 532.985 người (năm 2020). Tình trạng tồn đọng đục thủy tinh thể (cataract backlog) cũng ghi nhận sự thay đổi đáng kể từ 517.400 ca năm 2000 xuống còn 389.614 ca năm 2020.

Phương pháp và đặc điểm khảo sát

Mục tiêu của khảo sát là đánh giá mức độ suy giảm thị lực, xác định nguyên nhân, tỷ lệ tật khúc xạ (refractive error) và độ bao phủ của kính đeo. Đối tượng khảo sát là người từ 30 tuổi trở lên với tổng cộng 360 cụm (101 cụm thành thị, 259 cụm nông thôn). Tổng số hộ gia đình được thăm khám là 26.716, với 21.454 đối tượng đồng ý tham gia và 18.810 cá nhân được khám thực tế. Trong số 18.810 người được khám, có 10.347 nữ và 8.462 nam; 13.000 người thuộc khu vực nông thôn và 5.299 người thuộc khu vực thành thị.

Chỉ số/Kết cụcKết quả theo tài liệu
Tỷ lệ mù lòa (2000)1,53%
Tỷ lệ mù lòa (2020)0,77%
Số người mù (2020)532.985 người
Tồn đọng đục thủy tinh thể (2020)389.614 ca
Tỷ lệ suy giảm thị lực (BCVA < 6/12)1,5% - 2% dân số
Tỷ lệ mù (BCVA < 3/60)0,6% - 1% dân số

Nguyên nhân và các yếu tố liên quan

Nguyên nhân gây suy giảm thị lực được phân loại theo mức độ. Đối với suy giảm thị lực nhẹ, đục thủy tinh thể chiếm 47%, tật khúc xạ 2%, màng trước võng mạc (ERM) 2%, glaucoma 1% và bệnh võng mạc đái tháo đường 1%. Đối với suy giảm thị lực mức độ trung bình, đục thủy tinh thể chiếm 76%, tật khúc xạ 15%, teo gai thị 2%, thoái hóa cận thị 2% và bệnh võng mạc đái tháo đường 1%. Đối với suy giảm thị lực nặng, đục thủy tinh thể là nguyên nhân chính chiếm 81%. Tỷ lệ tật khúc xạ (cận thị) ở nhóm 60-69 tuổi là 21% và nhóm trên 70 tuổi là 25%. Độ bao phủ kính đeo (spectacle coverage) ở nhóm 50-59 tuổi là 30% và nhóm 60-69 tuổi là 23%.

Chiến lược cải thiện và thách thức

Chiến lược quốc gia bao gồm: triển khai chương trình sàng lọc học đường, giáo dục cộng đồng, và các chiến dịch y tế. Để giải quyết tồn đọng đục thủy tinh thể, cần cung cấp dịch vụ dễ tiếp cận và giá cả phải chăng cho các vùng sâu vùng xa, tăng cường nhận thức cộng đồng về phát hiện sớm và chuyển tuyến. Việc thành lập các trung tâm thị giác cộng đồng (community vision center) là ưu tiên, với mỗi trung tâm chịu trách nhiệm cho 6.000 dân, sử dụng điều dưỡng được đào tạo để sàng lọc và hội chẩn từ xa (telemedicine) với bác sĩ nhãn khoa tại bệnh viện tuyến cơ sở. Các thách thức chính bao gồm thiếu dịch vụ tại cộng đồng, chi phí cao tại các cơ sở tư nhân, phân bổ dịch vụ không đồng đều giữa thành thị và nông thôn, và thiếu hụt nhân lực chuyên môn.

Bình luận: Thông tin theo AIOC 2026; đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Các chiến lược như trung tâm thị giác cộng đồng và telemedicine là mô hình hiệu quả để giảm tải cho tuyến trên, tuy nhiên cần đảm bảo chất lượng đào tạo nhân lực tại chỗ.
  • Tăng cường sàng lọc thị lực dựa vào cộng đồng để phát hiện sớm đục thủy tinh thể và tật khúc xạ.
  • Phát triển mạng lưới trung tâm thị giác cộng đồng với sự hỗ trợ của telemedicine.
  • Cải thiện sự phối hợp giữa khu vực công, tư nhân và các tổ chức phi chính phủ (NGO).
  • Hỗ trợ tài chính cho các nhóm dân cư yếu thế để tiếp cận phẫu thuật đục thủy tinh thể.

Tài liệu tham khảo:

Ava Hossain, 2026, Prevalence of Vision Impairment in Bangladesh Strategies for Improvement, AIOC 2026 GP20, https://www.youtube.com/watch?v=AtKzxOwOdNs

Xem thêm