Tại hội thảo AIOC 2026, Dr. Tetsuro Oshika đã trình bày các dữ liệu từ nghiên cứu theo dõi dài hạn trên các bệnh nhi được phẫu thuật đục thủy tinh thể bẩm sinh (congenital cataract) trong vòng 6 tháng đầu đời. Nghiên cứu tập trung vào việc đánh giá hiệu quả của việc đặt thủy tinh thể nhân tạo (IOL) và các thách thức trong quản lý hậu phẫu nhằm tối ưu hóa thị lực cho trẻ.
Các quan điểm sai lầm trong phẫu thuật đục thủy tinh thể bẩm sinh
Trong thực hành lâm sàng, tồn tại nhiều quan điểm truyền thống (myths) về phẫu thuật đục thủy tinh thể bẩm sinh cần được xem xét lại. Một trong những quan điểm phổ biến là phẫu thuật chỉ nên được thực hiện bởi các bác sĩ phẫu thuật nhi khoa chuyên biệt, hoặc việc đặt IOL là chống chỉ định (contraindicated) và trẻ nên được đeo kính tiếp xúc (contact lenses) trong ít nhất 4 năm đầu đời. Tuy nhiên, tác giả nhấn mạnh rằng nếu áp dụng các kỹ thuật phẫu thuật hiện đại (state of the art) tương tự như trong phẫu thuật người lớn, việc đặt IOL có thể được chấp nhận và mang lại kết quả thị giác tốt hơn. Việc đánh giá cần dựa trên các nghiên cứu có thời gian theo dõi dài hạn, cụ thể là trên 10 năm, để chứng minh tính an toàn và hiệu quả của phương pháp này.
Thiết kế nghiên cứu và kỹ thuật phẫu thuật
Nghiên cứu bao gồm các trường hợp đục thủy tinh thể bẩm sinh thực sự (true congenital cataract) được phẫu thuật trong vòng 6 tháng sau sinh và theo dõi trên 10 năm. Các trường hợp chấn thương và tăng nhãn áp bẩm sinh (congenital glaucoma) đã được loại trừ. Công suất IOL tối đa được giới hạn ở mức 30 diopters để ngăn ngừa sự thay đổi cận thị (myopic shift) đáng kể sau phẫu thuật. Về kỹ thuật, phẫu thuật bao gồm xé bao trước (anterior CCC), loại bỏ thủy tinh thể, xé bao sau (posterior CCC) qua đường mổ hầm củng mạc (sclerotic tunnel incision), và cắt dịch kính trước (anterior vitrectomy) bằng dụng cụ 25-gauge hoặc 27-gauge. IOL acrylic một mảnh được đặt vào trong bao (in the bag) và vết mổ được khâu chặt do không phải là đường mổ tự liền (self-sealing incision).
| Chỉ số/Kết cục | Kết quả theo tài liệu |
|---|---|
| Cỡ mẫu | tài liệu không nêu |
| Thời gian theo dõi | trên 10 năm |
| Công suất IOL tối đa | 30 diopters |
| Tỷ lệ tăng nhãn áp thứ phát (nhóm aphakic) | gần 20% |
| Tỷ lệ phẫu thuật trong giai đoạn vàng (CP) | 30% |
Kết quả lâm sàng và các yếu tố ảnh hưởng
Kết quả theo dõi sau 10 năm cho thấy các trường hợp song nhãn (bilateral cases) có thị lực tốt hơn so với các trường hợp đơn nhãn (unilateral cases), và nhóm đặt IOL (pseudophakic) có kết quả vượt trội so với nhóm không đặt IOL (aphakic). Tỷ lệ tăng nhãn áp thứ phát ở nhóm aphakic là gần 20%, cao hơn đáng kể so với nhóm pseudophakic. Mặc dù đã thực hiện cắt dịch kính trước, tình trạng đục bao sau (VAO) vẫn xảy ra thường xuyên hơn ở các trường hợp đơn nhãn. Một thách thức lớn là sự thay đổi cận thị liên tục sau phẫu thuật, với mức độ thay đổi lớn nhất xảy ra trong năm đầu tiên và tiếp tục diễn tiến chậm ngay cả sau 10 năm. Phẫu thuật trong giai đoạn vàng (critical period - CP), được định nghĩa là 10 tuần đối với các trường hợp song nhãn và 6 tuần đối với các trường hợp đơn nhãn, giúp đạt được thị lực cuối cùng tốt hơn.
Bình luận: Thông tin theo AIOC 2026; đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Tác giả nhấn mạnh tầm quan trọng của việc quản lý hậu phẫu, bao gồm việc theo dõi khúc xạ định kỳ hàng tháng và điều trị nhược thị (amblyopia), vốn là những thách thức lớn do sự hợp tác hạn chế của trẻ và yêu cầu gây mê khi thăm khám. Việc chuyển đổi từ đặt IOL tại rãnh (sulcus) sang đặt trong bao (in the bag) cùng với cắt dịch kính trước là bước ngoặt cải thiện kết quả phẫu thuật.
- Ưu tiên đặt IOL trong bao kết hợp cắt dịch kính trước để giảm tỷ lệ đục bao sau và tăng nhãn áp thứ phát.
- Phẫu thuật trong giai đoạn vàng (10 tuần với song nhãn, 6 tuần với đơn nhãn) để tối ưu hóa thị lực.
- Theo dõi khúc xạ định kỳ hàng tháng trong giai đoạn đầu để điều chỉnh kính hoặc kính tiếp xúc kịp thời.
- Cần chuẩn bị kỹ thuật xé bao trước và sau thành thạo trước khi thực hiện đặt IOL cho trẻ nhỏ.
- Quản lý hậu phẫu quan trọng hơn hoặc ít nhất tương đương với kỹ thuật phẫu thuật trong việc đạt được kết quả thị giác cuối cùng.
Tài liệu tham khảo:
Dr. Tetsuro Oshika, 2026, Congenital cataract surgery Separating myths from facts, AIOC 2026 GP20, Video ID: tmGvxVn1z2I