Phiên thảo luận AIOC 2026 GP131 Glaucoma (2026) đã tập trung vào các phương pháp tiếp cận đương đại trong quản lý bệnh Glaucoma, bao gồm các hệ thống phân phối thuốc bền vững, chiến lược điều trị tăng nhãn áp (Ocular Hypertension - OHT) và các kỹ thuật phẫu thuật xâm lấn tối thiểu (Minimally Invasive Glaucoma Surgery - MIGS). Việc tuân thủ điều trị vẫn là thách thức lớn với tỷ lệ mất tuân thủ từ 29% đến 75%, trong khi dao động nhãn áp (IOP) lớn hơn 5 mmHg được báo cáo là yếu tố nguy cơ độc lập quan trọng trong tiến triển bệnh theo nghiên cứu AGIS.
Hệ thống phân phối thuốc bền vững
Các nền tảng phân phối thuốc đang được phát triển nhằm cải thiện chất lượng cuộc sống cho bệnh nhân. Vòng bimatoprost (bimatoprost ocular ring) chứa 13 mg hoạt chất, kích thước 24-29 mm, thời gian tác dụng 180 ngày, đã được thử nghiệm trên 130 bệnh nhân Glaucoma góc mở và tăng nhãn áp, tuy nhiên hiệu quả thấp hơn timolol 2 lần/ngày và ghi nhận 28 trường hợp di lệch. Các thiết bị polymer mềm đặt dưới mi mắt chứa 3 mg timolol hoặc 600 mcg latanoprost cho thấy giảm 37% nhãn áp trong nghiên cứu tiền lâm sàng. Kính áp tròng tẩm thuốc latanoprost và bimatoprost đang ở giai đoạn phát triển, với nghiên cứu pha 2 của bimatoprost cho thấy giảm nhãn áp đáng kể so với timolol mà không có tác dụng phụ nghiêm trọng. Ngoài ra, nút điểm lệ (punctal plugs) chứa latanoprost đã thử nghiệm trên 95 bệnh nhân, giảm 22% nhãn áp trung bình sau 4 tuần, nhưng tỷ lệ lưu giữ là mối quan tâm lớn.
| Chỉ số/Kết cục | Kết quả theo tài liệu |
|---|---|
| Tỷ lệ mất tuân thủ điều trị | 29% đến 75% |
| Ngưỡng dao động nhãn áp nguy cơ | > 5 mmHg |
| Nghiên cứu vòng bimatoprost | 130 bệnh nhân, pha 2 |
| Nghiên cứu nút điểm lệ latanoprost | 95 bệnh nhân, giảm 22% nhãn áp sau 4 tuần |
| Nghiên cứu thiết bị polymer mềm | 14 người trưởng thành, tỷ lệ lưu giữ 70% sau 4 tuần |
Bình luận: Thông tin theo AIOC 2026 GP131 Glaucoma, 2026; đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Các hệ thống phân phối thuốc bền vững hứa hẹn giải quyết vấn đề tuân thủ, tuy nhiên dữ liệu dài hạn về an toàn nội mô giác mạc và chi phí vẫn là rào cản lớn.
Quản lý tăng nhãn áp và đánh giá tiến triển
Việc quyết định điều trị tăng nhãn áp dựa trên các yếu tố nguy cơ từ nghiên cứu OHTS (Ocular Hypertension Treatment Study). Các yếu tố nguy cơ bao gồm: tuổi, nhãn áp nền, độ dày giác mạc trung tâm (CCT), tỷ lệ C/D dọc và chỉ số trên chu vi (PST). CCT giảm 40 micron làm tăng 71% nguy cơ tiến triển. Công cụ tính toán rủi ro (star tool) giúp đánh giá nguy cơ 5 năm, tuy nhiên cần thận trọng vì nhiều bệnh nhân có CCT < 550 micron bị đánh giá là nguy cơ cao. Việc theo dõi tiến triển cần dựa trên sự nhất quán của các thay đổi trên OCT (Optical Coherence Tomography) và sự tương quan giữa cấu trúc và chức năng. Thay đổi trung bình 10 micron ở một phân vùng hoặc 5 micron ở hai phân vùng liền kề trên OCT được coi là dấu hiệu cần lưu ý.
Phẫu thuật MIGS và thiết bị dẫn lưu
Phẫu thuật MIGS, tiêu biểu là Hydrus, nhắm vào vị trí kháng trở tối đa để tăng lưu thông thủy dịch qua đường thông thường. Nghiên cứu HORIZON trên 556 bệnh nhân cho thấy 77% đạt giảm nhãn áp đáng kể so với 57,8% ở nhóm phẫu thuật đục thủy tinh thể đơn thuần. Tỷ lệ bệnh nhân không cần thuốc sau 2 năm là 88% và sau 5 năm là 66%. Các biến chứng như giảm mật độ tế bào nội mô được ghi nhận tương đương phẫu thuật đục thủy tinh thể thông thường. Đối với các thiết bị dẫn lưu (GDD) như Vina, chi phí thấp (khoảng 150 USD) là một lợi thế trong bối cảnh các nước đang phát triển, dù dữ liệu lâm sàng dài hạn vẫn đang được tích lũy.
Bình luận: Thông tin theo AIOC 2026 GP131 Glaucoma, 2026; đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Phẫu thuật MIGS mang lại sự an toàn cao hơn so với phẫu thuật cắt bè củng mạc truyền thống, nhưng hiệu quả hạ nhãn áp có thể khiêm tốn hơn, đòi hỏi lựa chọn bệnh nhân kỹ lưỡng.
- Ưu tiên sử dụng các công cụ đánh giá nguy cơ dựa trên bằng chứng (như OHTS) để cá thể hóa quyết định điều trị tăng nhãn áp.
- Sử dụng OCT để theo dõi tiến triển dựa trên sự thay đổi nhất quán theo thời gian (trajectory) thay vì chỉ dựa vào một lần quét đơn lẻ.
- Cân nhắc phẫu thuật MIGS kết hợp phẫu thuật đục thủy tinh thể cho bệnh nhân Glaucoma giai đoạn sớm để giảm gánh nặng thuốc nhỏ mắt.
- Tư vấn kỹ cho bệnh nhân về chi phí và kỳ vọng hiệu quả khi sử dụng các thiết bị mới hoặc thuốc phối hợp liều cố định.
Tài liệu tham khảo:
AIOC 2026, 2026, GP131 Glaucoma, aioseditorproceedings, Video ID: z4_gM6IonY8.