Hội thảo AIOC 2026 IC216 về chủ đề phẫu thuật Glaucoma can thiệp (Interventional Glaucoma) đã cập nhật các chiến lược phẫu thuật hiện đại, nhấn mạnh tầm quan trọng của việc đánh giá bệnh nhân kỹ lưỡng, hồ sơ áp lực nội nhãn (IOP) mục tiêu và chuyên môn của phẫu thuật viên. Phẫu thuật Glaucoma đã phát triển mạnh mẽ trong thập kỷ qua với sự xuất hiện của nhiều kỹ thuật mới, đòi hỏi sự lựa chọn phương pháp phù hợp nhất cho từng cá thể.
Tinh chỉnh chỉ định và kỹ thuật cắt bè củng mạc (Trabeculectomy)
Để đạt thành công trong phẫu thuật cắt bè củng mạc, cần tránh phẫu thuật trên mắt đang viêm cấp tính (angry glaucoma). Việc kiểm soát IOP bằng thuốc trước phẫu thuật là bắt buộc, đôi khi cần chọc tiền phòng 30 phút trước mổ. Kỹ thuật diode laser cyclocoagulation (6-10 điểm ở góc dưới) có thể giúp giảm 51% IOP trong một tuần. Đối với tình trạng "kết mạc bệnh" (sick conjunctiva) do lạm dụng thuốc hạ nhãn áp, nghiên cứu cho thấy viêm tiền phẫu chiếm 53%, xơ hóa 1/4 trường hợp, tăng tế bào T và giảm tế bào goblet bảo vệ. Sử dụng steroid tại chỗ (như FML) giúp cải thiện kết quả. Kỹ thuật khâu vạt kết mạc (conjunctival frill technique) giúp giảm biến dạng rìa, đóng kín nước và tránh bọng quá mức. Sử dụng kim thân tròn (round body needle) thay vì kim cắt (cutting needle) giúp tránh tạo lỗ thủng (button-holing).
Chiến lược phẫu thuật đặt ống dẫn lưu (Tube Shunt)
Phẫu thuật đặt ống dẫn lưu là lựa chọn đáng tin cậy cho các trường hợp Glaucoma phức tạp, nơi phẫu thuật cắt bè không thể thực hiện được. Vị trí đặt ống tốt nhất là ở rãnh thể mi (sulcus) hoặc hậu phòng, cách xa giác mạc. Khi sử dụng kim 23 gauge, cần lưu ý vị trí vát của kim (3 mm) và vị trí mở (2.8 mm) để đảm bảo ống nằm đúng vị trí. Trong các trường hợp Glaucoma thứ phát do dính mống mắt vào giác mạc, việc tách dính mống mắt bằng chất nhầy (viscoelastic) là cần thiết. Nếu ống bị tắc do dịch kính, cần sử dụng kẹp vi phẫu để lấy dịch kính ra khỏi ống trước khi thực hiện cắt dịch kính (vitrectomy) nhẹ nhàng xung quanh ống.
Laser tạo hình vùng bè chọn lọc (SLT) và các kỹ thuật mới
SLT (Selective Laser Trabeculoplasty) sử dụng laser Q-switched 532 nm, nhắm vào các phần sắc tố của lưới vùng bè. Năng lượng laser thay đổi từ 0.4 đến 0.8 mJ, với kích thước điểm 400 micron. Điểm kết thúc là sự xuất hiện của các bọt khí champagne. Nghiên cứu LIGHT trial cho thấy 70% bệnh nhân không cần dùng thuốc sau 6 năm. SLT hiện được khuyến cáo là liệu pháp đầu tay theo hướng dẫn của NICE (UK). Ngoài ra, các kỹ thuật MIGS (Minimally Invasive Glaucoma Surgery) như GAT (Gonioscopy-Assisted Transluminal Trabeculotomy) đang trở thành xu hướng, cho phép can thiệp sớm với chấn thương tối thiểu.
| Chỉ số/Kết cục | Kết quả theo tài liệu |
|---|---|
| Giảm IOP sau diode laser | 51% trong 1 tuần |
| Viêm kết mạc tiền phẫu | 53% |
| Tỷ lệ xơ hóa kết mạc | 25% (1/4) |
| Tỷ lệ không dùng thuốc sau SLT (LIGHT trial) | 70% sau 6 năm |
| Thời gian thực hiện GAT | tài liệu không nêu |
Bình luận: Các kỹ thuật phẫu thuật Glaucoma hiện đại đang chuyển dịch mạnh mẽ sang hướng xâm lấn tối thiểu (MIGS) và can thiệp sớm. Việc cá thể hóa điều trị dựa trên tình trạng kết mạc và mức độ phức tạp của bệnh là chìa khóa thành công. Thông tin theo AIOC 2026; đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng.
- Ưu tiên phẫu thuật trên mắt yên (quiet eye) để giảm nguy cơ thất bại.
- Sử dụng chỉ khâu có thể tháo rời (releasable sutures) để kiểm soát IOP hậu phẫu.
- Thực hiện xoa bóp bọng (bleb massage) sớm nếu bọng không hình thành tốt.
- Cân nhắc phẫu thuật kết hợp (phaco + glaucoma) cho bệnh nhân có đục thủy tinh thể kèm theo.
- Luôn kiểm tra tình trạng kết mạc trước khi quyết định loại hình phẫu thuật.
Tài liệu tham khảo:
AIOC, 2026, Interventional Glaucoma Navigating Modern Surgical Approaches, AIOC 2026 IC216, Video ID: EpF1aQnFhNU.