Tiếp cận xử trí cấp cứu giác mạc: Hướng dẫn tối ưu hóa kết quả lâm sàng

Bs Ngô Hữu Thế
6.11.26
Last Updated

Hội thảo AIOC 2026 IC188 về tiếp cận dựa trên ca lâm sàng trong các trường hợp cấp cứu giác mạc đã nhấn mạnh tầm quan trọng của việc đánh giá toàn diện các yếu tố nguy cơ hệ thống và tại chỗ. Các cấp cứu giác mạc có thể xuất phát từ chấn thương hoặc các nguyên nhân không do chấn thương như nhiễm trùng, rối loạn bề mặt nhãn cầu, hoặc các bệnh lý tự miễn, đòi hỏi bác sĩ phải đặt câu hỏi về tiền sử bệnh lý hệ thống như đái tháo đường, sử dụng steroid kéo dài, suy giảm miễn dịch hoặc các rối loạn collagen.

Đánh giá nguy cơ và ổn định hệ thống

Việc ổn định các yếu tố hệ thống là bước đầu tiên quan trọng trước khi can thiệp phẫu thuật. Bệnh nhân có nguy cơ cao bị mỏng giác mạc và thủng giác mạc nếu đang sử dụng steroid, bị đái tháo đường hoặc suy giảm miễn dịch. Trong các trường hợp thủng giác mạc hai bên, cần loại trừ tình trạng suy giảm miễn dịch nặng. Ngoài ra, cần đánh giá nguy cơ tại chỗ như củng mạc xanh, các rối loạn gây giãn lồi giác mạc như PMD (Pellucid Marginal Degeneration), hoặc tình trạng sau ghép giác mạc xuyên (postPK) vì những mắt này rất dễ bị thủng ngay cả với chấn thương tối thiểu.

Quản lý thủng giác mạc và các lựa chọn can thiệp

Khi đối mặt với thủng giác mạc, đặc biệt là sau ghép giác mạc, việc đóng vết thương là thách thức do giác mạc rất mỏng và dễ rách như giấy. Các biện pháp hỗ trợ như keo dán mô (cyanoacrylate glue) có thể được cân nhắc cho các vết thủng nhỏ dưới 3 mm. Keo dán có đặc tính ức chế collagenase và kháng khuẩn, tuy nhiên cần lưu ý tạo giao diện giác mạc-keo bằng cách bơm một lượng khí tối thiểu để tránh làm rách thêm vết thủng. Đối với các vết thủng lớn hơn, vạt Tenon (Tenon's graft) là một lựa chọn tự thân, ít nguy cơ nhiễm trùng, chi phí thấp và dễ thực hiện, có thể sử dụng cho các lỗ thủng lên đến 5 mm.

Chỉ số/Kết cụcKết quả theo tài liệu
Kích thước thủng tối đa với keo dándưới 3 mm
Kích thước thủng tối đa với vạt Tenonlên đến 5 mm
Vị trí vạt Tenon so với rìa2 mm vượt quá rìa

Quản lý chấn thương và vết thương giác mạc

Trong chấn thương giác mạc, việc đánh giá kỹ lưỡng bằng chụp ảnh và tư vấn bệnh nhân là bắt buộc. Đối với các vết thương hở, áp lực nội nhãn có thể tăng vọt khi đóng vết thương, gây ra các vấn đề nghiêm trọng. Kỹ thuật khâu cần được thực hiện nhẹ nhàng, tránh làm tổn thương thêm. Đối với các vết thương hình sao hoặc phức tạp, kỹ thuật khâu túi (purse-string suture) có thể giúp chuyển đổi vết thương thành các vết thương tuyến tính dễ khâu hơn. Việc tháo chỉ cần dựa trên các đường xơ hóa (healing lines of fibrosis) xuất hiện trên bề mặt vết thương.

Bình luận: Thông tin theo AIOC 2026, 2026; đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Tác giả nhấn mạnh việc sử dụng keo dán và vạt Tenon như các biện pháp tạm thời hoặc hỗ trợ, nhưng cần cảnh giác với nguy cơ nhiễm trùng và phản ứng viêm tại chỗ. Việc quản lý các ca bệnh phức tạp đòi hỏi sự phối hợp đa chuyên khoa, đặc biệt là với các bệnh lý hệ thống như viêm khớp dạng thấp.

Quản lý bỏng hóa chất

Bỏng hóa chất là một cấp cứu nhãn khoa đòi hỏi xử trí ngay lập tức tại hiện trường bằng cách rửa mắt với lượng nước lớn. Các dung dịch đệm được ưu tiên để điều chỉnh pH về mức trung tính. Các giai đoạn của bỏng hóa chất bao gồm giai đoạn cấp tính (trong vòng 1 tuần với hoại tử và bong tróc), giai đoạn trung gian (1-3 tuần với loét, tan chảy, tân mạch) và giai đoạn muộn (sau 3 tuần với nguy cơ sẹo, thủng, thay đổi thần kinh dinh dưỡng). Việc sử dụng steroid trong bỏng hóa chất vẫn còn tranh cãi nhưng cần thiết để kiểm soát viêm, miễn là không có khuyết biểu mô giác mạc tiến triển.

  • Luôn đánh giá tiền sử bệnh lý hệ thống trước khi can thiệp phẫu thuật giác mạc.
  • Sử dụng keo dán cyanoacrylate cho các vết thủng nhỏ và vạt Tenon cho các vết thủng lớn hơn.
  • Thực hiện khâu vết thương giác mạc nhẹ nhàng, ưu tiên khâu từng lớp nếu có thể để giảm nguy cơ nhiễm trùng.
  • Rửa mắt ngay lập tức và liên tục với lượng lớn dung dịch trong trường hợp bỏng hóa chất.
  • Cá nhân hóa việc sử dụng steroid dựa trên tình trạng viêm và khuyết biểu mô của từng bệnh nhân.

Tài liệu tham khảo:

AIOC 2026, 2026, Case based approach in acute corneal emergencies How to optimze outcomes, aioseditorproceedings, 01:05:57.

Xem thêm