Hội thảo AIOC 2026 IC198 với chủ đề "Diopter by Diopter: A Tactical Journey to Refractive Nirvana" đã cung cấp cái nhìn toàn diện về các thách thức trong đo đạc sinh trắc học (biometry) và tính toán công suất thủy tinh thể nhân tạo (IOL). Mục tiêu cốt lõi là đạt được kết quả khúc xạ mong muốn thông qua việc kiểm soát các thông số vật lý của mắt và giảm thiểu sai số từ phẫu thuật viên cũng như thiết bị.
Nguyên tắc cơ bản trong đo đạc sinh trắc học
Biometry là sự kết hợp giữa nghệ thuật và khoa học trong việc đo đạc các thông số vật lý của mắt. Để đạt được kết quả khúc xạ chính xác, phẫu thuật viên cần nhận diện các yếu tố gây nhiễu (pitfalls). Trong đa số trường hợp, khoảng 80% kết quả nằm trong ngưỡng 0.5 diopter so với mục tiêu, tuy nhiên chỉ dưới 1% phẫu thuật viên đạt được độ chính xác 92% trong các ca phẫu thuật. Các yếu tố quan trọng bao gồm thời gian và sự đào tạo để có phép đo chính xác, kiểm soát các yếu tố phụ thuộc vào người vận hành (operator) và máy móc (machine dependent factors). Việc sử dụng các công thức tính toán IOL thế hệ mới giúp kết hợp nhiều phép đo hơn để ước tính vị trí thủy tinh thể hiệu dụng (Effective Lens Position - ELP) chính xác hơn.
Chuẩn bị trước phẫu thuật và kiểm soát sai số
Trước khi thực hiện biometry, cần đảm bảo giác mạc không bị tác động bởi các thủ thuật như đo nhãn áp (applanation) hoặc soi góc (gonioscopy). Bệnh nhân cần ngưng sử dụng kính áp tròng ít nhất một tuần. Việc đào tạo kỹ thuật viên đo đạc là bắt buộc, bao gồm hiệu chuẩn thiết bị thường xuyên, thực hiện nhiều lần đo trên cả hai mắt và luôn cảnh giác với các giá trị bất thường hoặc sự bất đối xứng giữa hai mắt. Các ngưỡng cần lưu ý bao gồm: chiều dài trục nhãn cầu (axial length) > 25 mm hoặc < 22 mm, công suất giác mạc (keratometry) > 47 D hoặc < 40 D, chênh lệch chiều dài trục giữa hai mắt > 0.3 mm, chênh lệch công suất giác mạc > 1 D, hoặc chênh lệch công suất IOL dự kiến > 1 D.
Tầm quan trọng của công suất giác mạc và chiều dài trục
Công suất giác mạc (K) đóng vai trò then chốt, đặc biệt trong IOL toric, nơi sai số K là nguồn gây thiếu chính xác lớn nhất (chiếm 27%). Cần đảm bảo phim nước mắt ổn định và định tâm chính xác. Mặc dù K thủ công hoặc tự động vẫn có giá trị, K quang học (optical K) chính xác hơn vì đo được vùng trung tâm 3 mm. Chiều dài trục nhãn cầu là thông số quan trọng nhất; sai số 1 mm có thể dẫn đến sai số khúc xạ khoảng 2.8 D, đặc biệt nghiêm trọng ở mắt viễn thị. Siêu âm (ultrasound) hiện nay chủ yếu dành cho các ca đục thủy tinh thể quá đặc hoặc khi không có máy đo quang học (optical biometer). Nếu dùng siêu âm, kỹ thuật nhúng (immersion) được ưu tiên hơn kỹ thuật tiếp xúc (contact) để tránh sai số do ấn lõm giác mạc.
Tối ưu hóa công thức và hằng số IOL
Việc lựa chọn công thức IOL phù hợp là thiết yếu, với xu hướng hiện nay ưu tiên Barrett Universal II. Đối với các mắt có kích thước cực đoan, các công thức như Hill RBF hoặc Olsen cho kết quả tốt hơn. Hằng số IOL (A-constant) thực chất là một biến số cần được tối ưu hóa dựa trên dữ liệu của chính phẫu thuật viên. Cần khoảng 25 ca phẫu thuật để có kết quả tối ưu hóa có ý nghĩa. Phẫu thuật viên không nên gộp dữ liệu từ các máy đo khác nhau hoặc các kỹ thuật phẫu thuật khác nhau để tính toán hằng số.
| Chỉ số/Kết cục | Kết quả theo tài liệu |
|---|---|
| Tỷ lệ đạt trong 0.5 D | 80% số ca |
| Tỷ lệ đạt 92% thời gian | < 1% phẫu thuật viên |
| Sai số do K trong IOL toric | 27% |
| Sai số khúc xạ do 1 mm AL | ~ 2.8 D |
| Số ca tối ưu hóa hằng số | ~ 25 ca |
| Kết quả tối ưu hóa thường | 70% trong 0.5 D, 90% trong 1 D |
| Kết quả với Dynamic Optimization | 85% trong 0.5 D, 99% trong 1 D |
Bình luận: Thông tin theo [AIOC 2026, 2026]; đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Tác giả nhấn mạnh việc cá nhân hóa hằng số IOL là chìa khóa để đạt kết quả khúc xạ cao cấp. Việc sử dụng các công cụ như Dynamic Optimization (DIO) cho thấy sự cải thiện đáng kể về độ chính xác so với tối ưu hóa thông thường.
Quản lý các tình huống khó và phẫu thuật toric
Trong các mắt có chiều dài trục cực đoan, việc dự đoán ELP là thách thức lớn nhất. Các yếu tố như độ sâu tiền phòng (ACD), độ dày thủy tinh thể, và khoảng cách trắng-trắng (white-to-white) cần được đưa vào tính toán. Đối với mắt có dầu silicon, cần sử dụng hệ số điều chỉnh vận tốc âm thanh (1133 m/s thay vì 1550 m/s). Trong phẫu thuật toric, việc đánh dấu trục (marking) và định tâm IOL là bắt buộc. Các hệ thống hướng dẫn bằng hình ảnh (image-guided systems) như Verion hoặc Callisto giúp tăng độ chính xác. Nếu xảy ra sai số khúc xạ, cần phân tích nguyên nhân trước khi can thiệp (thay thế IOL, piggyback IOL, hoặc phẫu thuật khúc xạ bề mặt).
Biometry trong nhi khoa
Tính toán IOL ở trẻ em phức tạp hơn do mắt đang phát triển, đặc biệt trong 2 năm đầu đời. Sự thay đổi nhanh chóng về chiều dài trục và độ cong giác mạc đòi hỏi phẫu thuật viên phải dự đoán sự thay đổi khúc xạ (myopic shift). Mục tiêu khúc xạ cần được cá nhân hóa theo tuổi, tình trạng một mắt hay hai mắt, và nguy cơ nhược thị (amblyopia). Đối với trẻ dưới 6 tháng, mục tiêu có thể là viễn thị từ 3-7 D tùy trường hợp.
- Luôn kiểm tra công suất IOL bằng nhiều công thức khác nhau.
- Không có công thức đơn lẻ nào là ưu việt nhất, ngoại trừ Barrett trong nhiều tình huống.
- Khi nghi ngờ, hãy chọn công suất cao hơn và tránh dùng IOL đa tiêu cự (multifocal) ở các mắt có nguy cơ cao.
- Tối ưu hóa bề mặt nhãn cầu trước khi đo đạc là bước bắt buộc để tránh sai số.
- Cá nhân hóa hằng số IOL dựa trên dữ liệu phẫu thuật của chính mình để đạt kết quả tốt nhất.
Tài liệu tham khảo:
Justine Den, Vanita, Shalli M, Shashit, 2026, AIOC 2026 IC198 Diopter by Diopter A Tactical Journey to Refractive Nirvana, aioseditorproceedings, Video ID: f2Za-oKiao0