Vai trò của kiểu hình chi tiết và di truyền trong quản lý Glaucoma ở trẻ em

Bs Ngô Hữu Thế
16.11.26
Last Updated

Tại hội thảo AIOC 2026 về các xu hướng hiện tại trong Glaucoma nhi khoa, các chuyên gia đã nhấn mạnh tầm quan trọng của việc xác định kiểu hình (phenotyping) chi tiết để chẩn đoán và quản lý hiệu quả các bệnh lý Glaucoma ở trẻ em. Việc đánh giá toàn diện bao gồm đo đường kính giác mạc, nhãn áp (IOP), soi góc (gonoscopy), soi đáy mắt, thị trường và hình ảnh học đoạn trước/sau là thiết yếu, đặc biệt khi cơ sở vật chất cho khám dưới gây mê (EUA) bị hạn chế.

Kỹ thuật đánh giá lâm sàng trong Glaucoma nhi khoa

Trong các cơ sở không có điều kiện thực hiện EUA, các kỹ thuật đơn giản như đo đường kính giác mạc bằng dải Schirmer (tạo hình chữ U) và chụp ảnh có thể giúp phát hiện giác mạc giãn lớn. Việc đo nhãn áp có thể thực hiện bằng các thiết bị cầm tay như iCare hoặc Tonopen khi trẻ ngủ hoặc được cho ăn no. Đối với khám đáy mắt ở trẻ nhỏ, việc cố định trẻ đúng cách cho phép quan sát tốt nếu giác mạc đủ trong. Trong trường hợp giác mạc đục, các kỹ thuật như siêu âm sinh hiển vi (UBM) hoặc OCT (flying baby OCTs) hỗ trợ đắc lực cho việc chẩn đoán xác định, giúp phân biệt giữa Glaucoma bẩm sinh nguyên phát (PCG) và các bệnh lý giác mạc khác.

Tầm quan trọng của di truyền trong chẩn đoán và tiên lượng

Di truyền học đóng vai trò then chốt trong việc xác định các hội chứng liên quan đến Glaucoma, giúp thay đổi chiến lược điều trị và tiên lượng. Ví dụ, đột biến gen SLC4A11 xác nhận chẩn đoán loạn dưỡng giác mạc di truyền (SHED), nơi giác mạc dày đồng nhất (>1.000 microns) và biểu mô dày với màng Bowman bất thường, khác biệt với PCG có vết nứt màng Descemet (DM) hoặc màng PDL. Việc nhận diện các hội chứng như Peters anomaly, hội chứng Rubella bẩm sinh (với dấu hiệu "double ring sign" và mỏng nhu mô ngoại vi), hoặc hội chứng Axenfeld-Rieger là cực kỳ quan trọng vì các bệnh này thường kháng với phẫu thuật góc truyền thống như cắt bè (trabeculectomy) hoặc cắt củng mạc (trabeculotomy).

Quản lý các trường hợp Glaucoma phức tạp

Các trường hợp Glaucoma thứ phát liên quan đến bất thường cấu trúc như ectopia lentis (lệch thủy tinh thể) đòi hỏi cách tiếp cận khác biệt. Ví dụ, trong hội chứng liên quan đến đột biến LTBP2, phẫu thuật lấy thủy tinh thể có thể cần thiết thay vì phẫu thuật Glaucoma đơn thuần. Đối với các bệnh nhân có bất thường củng mạc, can thiệp phẫu thuật cần hết sức thận trọng để tránh biến chứng nhãn áp thấp (hypotony) đe dọa thị lực. Việc phối hợp đa chuyên khoa (nhi khoa, tim mạch, di truyền) là bắt buộc đối với các trẻ có hội chứng đa hệ thống.

Chỉ số/Kết cụcKết quả theo tài liệu
Độ dày giác mạc trong SHED>1.000 microns
Nhãn áp trong ca bệnh minh họa12 và 14 mmHg (trên 3 loại thuốc hạ nhãn áp)
Tỷ lệ C/D trong ca bệnh minh họa7:1 (mắt phải)
Thời gian có kết quả xét nghiệm di truyền48 giờ
Bình luận: Thông tin theo AIOC 2026, 2026; đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Các tác giả nhấn mạnh rằng việc chẩn đoán dựa trên kiểu hình (phenotype) là bước đầu tiên, nhưng xét nghiệm di truyền (như giải trình tự exome) ngày càng trở nên quan trọng để cá thể hóa điều trị. Hạn chế lớn nhất được nêu là rào cản kinh tế và sự sẵn có của các xét nghiệm di truyền tại một số khu vực, dẫn đến việc phải dựa vào kinh nghiệm lâm sàng để đưa ra quyết định phẫu thuật.
  • Luôn thực hiện đánh giá kiểu hình chi tiết trước khi quyết định phẫu thuật Glaucoma ở trẻ em.
  • Cân nhắc hội chứng di truyền khi Glaucoma không đáp ứng với phẫu thuật góc truyền thống.
  • Sử dụng xét nghiệm di truyền để xác định các hội chứng có nguy cơ biến chứng cao (ví dụ: bất thường củng mạc).
  • Phối hợp đa chuyên khoa cho các trẻ có Glaucoma kèm theo bất thường hệ thống.
  • Tránh phẫu thuật Glaucoma không cần thiết nếu nguyên nhân gây đục giác mạc hoặc tăng nhãn áp là do bệnh lý thủy tinh thể hoặc bệnh lý khác.

Tài liệu tham khảo:

AIOS Editor Proceedings, 2026, AIOC 2026 - GP19 Indian Paediatric Glaucoma Society Symposium Current Trends and Recent, YouTube, Video ID: qRFkJ_YeIsU.

Xem thêm