Quản lý bệnh võng mạc trẻ sinh non (ROP): Bài giảng về chăm sóc vượt giới hạn

Bs Ngô Hữu Thế
16.11.26
Last Updated

Bài giảng tại sự kiện AIOC 2026 (n=100.000 trẻ được theo dõi trong 25 năm) của Dr. Subhadra Jalali đã tổng kết hành trình phát triển chương trình quản lý bệnh võng mạc trẻ sinh non (Retinopathy of Prematurity - ROP) tại Ấn Độ. Bệnh lý này không chỉ là vấn đề lâm sàng đơn thuần mà là một thách thức y tế công cộng đòi hỏi sự phối hợp đa chuyên khoa.

Lịch sử và sự phát triển của ROP

Bệnh lý ROP được ghi nhận lần đầu vào năm 1941, khi các bác sĩ nhầm lẫn biểu hiện bệnh với đục thủy tinh thể (cataract) do tổn thương nằm phía sau thủy tinh thể. Từ thập niên 1940 đến 1960, nhiều nghiên cứu tại Nhật Bản và phương Tây đã nỗ lực tìm kiếm nguyên nhân và phương pháp điều trị. Đến thập niên 1990, các thử nghiệm lâm sàng ngẫu nhiên (Randomized Control Trials - RCT) đã xác lập laser là tiêu chuẩn vàng trong điều trị. Tại Ấn Độ, dữ liệu từ LV Prasad Eye Institute cho thấy không có ca ROP nào được ghi nhận cho đến giai đoạn 1994-1995, sau đó số lượng ca bệnh tăng vọt do sự phát triển của các trung tâm thụ tinh trong ống nghiệm (IVF) và đơn vị chăm sóc tích cực sơ sinh (NICU).

Thay đổi tiêu chuẩn sàng lọc và điều trị

Chương trình tại Ấn Độ đã thay đổi tiêu chuẩn sàng lọc so với khuyến cáo phương Tây. Trong khi các nghiên cứu cryotherapy trước đây dựa trên dữ liệu không đầy đủ, chương trình đã chứng minh trẻ sinh non tại quốc gia này có cân nặng và tuổi thai khác biệt, dẫn đến slogan "30 din roshni ke" (30 ngày để có thị lực). Mục tiêu điều trị cũng được nâng cao: không chỉ dừng lại ở việc ngăn ngừa bong võng mạc với thị lực 20/200, mà hướng tới thị lực 20/50 hoặc tốt hơn để trẻ có thể học tập và sinh hoạt bình thường. Tỷ lệ đạt thị lực 20/50 hoặc tốt hơn tại trung tâm đạt từ 86% đến 90%.

Cơ chế bệnh sinh và vai trò của yếu tố tiền sản

Tác giả nhấn mạnh ROP không chỉ là bệnh lý hậu sản mà còn chịu ảnh hưởng từ các yếu tố tiền sản (antenatal). Nghiên cứu chỉ ra rằng tình trạng thiếu máu và dinh dưỡng của người mẹ đóng vai trò quan trọng trong sự phát triển mạch máu võng mạc của thai nhi. Việc kiểm soát thiếu máu ở mẹ có thể giúp giảm tỷ lệ mắc bệnh. Hiện nay, các nghiên cứu đang tập trung vào con đường sinh hóa và chuyển hóa (metabolomics) để hiểu rõ hơn về cơ chế bệnh sinh, đồng thời ứng dụng công nghệ mới như camera người lớn và chụp mạch huỳnh quang đường uống (oral fluoresceins) để theo dõi bệnh nhân.

Chỉ số/Kết cụcKết quả theo tài liệu
Cỡ mẫu theo dõi100.000 trẻ, 25 năm
Tỷ lệ đạt thị lực 20/50 hoặc tốt hơn86% đến 90%
Số ca mù năm 1994-199512 trẻ
Tiêu chuẩn sàng lọc phương Tây1.500g, 32 tuần
Tiêu chuẩn sàng lọc tại Ấn Độ2.000g, 34 tuần
Bình luận: Thông tin theo AIOC 2026; đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Tác giả nhấn mạnh tầm quan trọng của việc cá thể hóa tiêu chuẩn sàng lọc dựa trên đặc điểm dân số địa phương thay vì áp dụng máy móc các tiêu chuẩn từ các quốc gia phát triển. Hạn chế của báo cáo là thiếu các số liệu chi tiết về biến chứng phẫu thuật và phân nhóm theo giai đoạn bệnh (stage) của ROP.
  • Thiết lập chương trình sàng lọc ROP dựa trên đặc điểm cân nặng và tuổi thai của dân số địa phương.
  • Phối hợp đa chuyên khoa giữa bác sĩ nhãn khoa, bác sĩ sơ sinh và chuyên gia phục hồi chức năng thị giác.
  • Chú trọng tư vấn dinh dưỡng và kiểm soát thiếu máu cho thai phụ như một biện pháp dự phòng tiền sản.
  • Duy trì theo dõi dài hạn để đảm bảo trẻ đạt được thị lực chức năng (20/50) thay vì chỉ ngăn ngừa mù lòa.

Tài liệu tham khảo:

Dr. Subhadra Jalali, 2026, T Dr Subhadra Jalali P Namperumalsamy Endowment Lecture ROP care beyond Bound, AIOS Editor Proceedings 2, Video ID: 1njGHxR7RPY.

Xem thêm