Tại hội thảo AIOC 2026, Dr. Kazuhiko Mori đã trình bày về việc ứng dụng phẫu thuật xâm lấn tối thiểu (MIGS - Minimally Invasive Glaucoma Surgery) trong quản lý bệnh lý đóng góc nguyên phát (PACD - Primary Angle Closure Disease). Báo cáo tập trung vào một ca lâm sàng cụ thể nhằm minh họa các cơ chế bệnh sinh phức tạp và lựa chọn can thiệp ngoại khoa phù hợp.
Báo cáo ca lâm sàng
Bệnh nhân nữ, 71 tuổi, có tiền sử đã phẫu thuật lấy thủy tinh thể (clear lens extraction) nhưng vẫn tồn tại tình trạng nhãn áp (IOP - Intraocular Pressure) cao dai dẳng. Thị lực mắt phải tốt, mắt trái là 0.3. Nhãn áp đo được là 26 mmHg ở mắt phải và 25 mmHg ở mắt trái. Khám tiền phòng cho thấy mắt phải chưa phẫu thuật đục thủy tinh thể, mắt trái đã đặt thủy tinh thể nhân tạo (IOL - Intraocular Lens). Soi góc (gonioscopy) cho thấy góc mắt phải hẹp (độ 1), mắt trái góc hẹp nhẹ. Ảnh chụp đáy mắt ghi nhận tỷ lệ C/D là 0.5, có tình trạng thoái hóa võng mạc chu biên (retinoschisis) ở cả hai mắt. Bệnh nhân có tiền sử gia đình mắc glaucoma ở các em gái. Các thông số khác như độ dày giác mạc trung tâm (CCT - Central Corneal Thickness) bình thường, chiều dài trục nhãn cầu là 21 mm.
Cơ chế bệnh sinh và chẩn đoán
Tác giả xác định ba cơ chế chính gây tăng nhãn áp dai dẳng sau phẫu thuật: (1) Dính góc chu biên (PAS - Peripheral Anterior Synechia) tồn dư với chỉ số PAS > 180 độ; (2) Rối loạn chức năng lưới bè (TM - Trabecular Meshwork); (3) Dịch chuyển IOL ra trước gây hội chứng lệch hướng thủy dịch (aqueous misdirection syndrome). Tình trạng PAS kéo dài dẫn đến thay đổi mô bệnh học tại lưới bè. Tác giả phân loại bệnh lý theo phổ PAC (Primary Angle Closure), trong đó S-park là đóng góc appositional không tăng nhãn áp hoặc đóng góc appositional có tăng nhãn áp; park T là tình trạng có tổn thương thần kinh thị giác và thay đổi thị trường.
| Chỉ số/Kết cục | Kết quả theo tài liệu |
|---|---|
| Tuổi bệnh nhân | 71 tuổi |
| Nhãn áp (IOP) | 26 mmHg (mắt phải), 25 mmHg (mắt trái) |
| Tỷ lệ C/D | 0.5 |
| Chiều dài trục nhãn cầu | 21 mm |
| Chỉ số PAS | > 180 độ |
Chiến lược phẫu thuật và kết quả
Bệnh nhân được chỉ định phẫu thuật kết hợp bao gồm: Gonio synechia lysis (GSL), phẫu thuật van dẫn lưu Ahmed (AGV - Ahmed Glaucoma Valve) và hemi-gap. Tác giả thực hiện cắt dính góc 180 độ, sau đó đặt chỉ vào ống Schlemm. Kết quả sau phẫu thuật cho thấy nhãn áp giảm xuống mức 3 mmHg, tiền phòng sâu hơn và không còn tình trạng dính góc chu biên. Tác giả nhấn mạnh rằng việc lấy thủy tinh thể đơn thuần thường không đủ để giải quyết tình trạng tăng nhãn áp do PAS hoặc kháng trở tại lưới bè. Phẫu thuật cắt bè củng mạc (trabeculectomy) là một kỹ thuật hiệu quả cho giai đoạn cuối của glaucoma đóng góc nguyên phát nhưng tiềm ẩn nguy cơ tiền phòng nông và biến chứng liên quan đến vạt lọc.
Bình luận: Thông tin theo AIOC 2026; đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Tác giả nhấn mạnh việc kết hợp nhiều kỹ thuật (GSL, AGV, hemi-gap) để giải quyết đồng thời cơ chế đóng góc và rối loạn chức năng lưới bè. Cần lưu ý rằng đây là báo cáo ca đơn lẻ, việc áp dụng rộng rãi cần cân nhắc dựa trên tình trạng cụ thể của từng bệnh nhân và kinh nghiệm của phẫu thuật viên.
- Phẫu thuật lấy thủy tinh thể đơn thuần có thể không đủ hiệu quả trong các trường hợp PACD có PAS kéo dài.
- GSL kết hợp với các kỹ thuật MIGS khác là lựa chọn thay thế tiềm năng cho trabeculectomy trong một số trường hợp.
- Cần đánh giá kỹ lưỡng cơ chế đóng góc (appositional vs synechial) trước khi quyết định can thiệp ngoại khoa.
- Phẫu thuật cần cá thể hóa dựa trên mức độ tổn thương lưới bè và tình trạng dính góc.
Tài liệu tham khảo:
Kazuhiko Mori, 2026, MIGS in primary angle closure disease, AIOC 2026 GP4 T, https://www.youtube.com/watch?v=BLbMEGHrRrQ