Xử trí các tình huống khó trong phẫu thuật Glaucoma: Góc nhìn từ chuyên gia

Bs Ngô Hữu Thế
1.11.26
Last Updated

Phiên thảo luận tại AIOC 2026 (IC374) tập trung vào các thách thức trong phẫu thuật Glaucoma, đặc biệt là tình trạng bề mặt nhãn cầu bị viêm mãn tính, khô mắt, kích ứng và xói mòn biểu mô chấm (punctate erosion) ở bệnh nhân sử dụng thuốc nhỏ mắt kéo dài. Việc tối ưu hóa bề mặt nhãn cầu trước phẫu thuật là yếu tố then chốt quyết định sự thành công, bao gồm giảm tải lượng chất bảo quản, chuyển sang thuốc không chứa chất bảo quản (preservative-free drops), kiểm soát viêm bờ mi và sử dụng IPL (Intense Pulsed Light) để điều trị rối loạn tuyến Meibomius (MGD).

Thách thức trong phẫu thuật Glaucoma và bề mặt nhãn cầu

Sự thành công của phẫu thuật phụ thuộc vào tình trạng khỏe mạnh của bề mặt nhãn cầu. Xơ hóa dưới kết mạc (subconjunctival fibrosis) là nỗi sợ lớn nhất của phẫu thuật viên. Các yếu tố nguy cơ gây thất bại bao gồm phẫu thuật trên mắt đang có tình trạng viêm, bệnh nhân sử dụng nhiều loại thuốc nhỏ mắt trong nhiều năm. Việc kiểm tra kỹ dưới mi mắt trước khi phẫu thuật là bắt buộc. Thuốc độc tính thường liên quan đến BAK (Benzalkonium chloride), gây độc biểu mô và giảm tế bào. Ngay cả khi sử dụng thuốc không chứa chất bảo quản (PF drug), một số hoạt chất như PGA (Prostaglandin analogues) vẫn có thể kích hoạt tổng hợp metalloprotease làm tái cấu trúc chất nền ngoại bào.

Quản lý biến chứng phẫu thuật Glaucoma Drainage Devices (GDD)

Các thiết bị dẫn lưu Glaucoma (GDD) thường được coi là lựa chọn cuối cùng. Nghiên cứu tại trung tâm cho thấy tỷ lệ sống sót tích lũy của AGV (Ahmed Glaucoma Valve) giảm xuống khoảng 0.4 sau 3 năm. Hầu hết các thiết bị GDD đều liên quan đến khoảng 25-30% giảm thị lực vĩnh viễn. Biến chứng phổ biến nhất cần can thiệp nhiều lần là bao xơ (encapsulation), thường cần 3-4 lần thủ thuật chọc kim (needling) trước khi vạt lọc hoạt động. Các tình huống như ống dẫn lưu bị tắc do cục máu đông, kẹt dịch kính (vitreous strands) hoặc ống bị xoay/lệch vị trí cần được xử trí bằng cách làm sạch, cắt dịch kính (PPV - Pars Plana Vitrectomy) hoặc định vị lại ống.

Quản lý xuất huyết tiền phòng trong phẫu thuật góc

Với sự ra đời của các phẫu thuật góc, tỷ lệ xuất huyết tiền phòng (hyphimma) đã tăng lên. Tỷ lệ xuất huyết trong các thủ thuật bypass lưới bè (TM) bằng stent là 3.47%, trong khi GAT (Gonioscopy-Assisted Transluminal Trabeculotomy) có thể lên tới 27.7%. Cơ chế là do hạ nhãn áp đột ngột gây trào ngược máu từ tĩnh mạch thượng củng mạc vào tiền phòng. Quản lý bảo tồn thường hiệu quả, chỉ những trường hợp hiếm gặp mới cần rửa tiền phòng (AC wash). Các chiến lược phòng ngừa bao gồm ngưng thuốc chống đông trước phẫu thuật và duy trì tiền phòng ổn định.

Chỉ số/Kết cụcKết quả theo tài liệu
Tỷ lệ xuất huyết (Stent)3.47%
Tỷ lệ xuất huyết (GAT)27.7%
Tỷ lệ xuất huyết (Non-GAT)15.5%
Sống sót AGV sau 3 năm0.4 (tỷ lệ tích lũy)
Giảm thị lực liên quan GDD25-30%
Bình luận: Thông tin theo AIOC 2026; đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Các chiến lược quản lý xuất huyết tiền phòng và biến chứng vạt lọc được trình bày dựa trên kinh nghiệm lâm sàng của các diễn giả. Cần lưu ý rằng việc sử dụng Doxycycline 100mg trong 2 tuần cho các vạt lọc đang viêm là kinh nghiệm cá nhân, cần thận trọng với các tác dụng phụ toàn thân.
  • Tối ưu hóa bề mặt nhãn cầu trước phẫu thuật bằng cách ngưng thuốc có chất bảo quản và điều trị viêm bờ mi.
  • Luôn kiểm tra độ di động của kết mạc và tình trạng dưới mi trước khi phẫu thuật.
  • Sử dụng kỹ thuật rửa tiền phòng (AC wash) qua khe đèn slit lamp cho các trường hợp xuất huyết tiền phòng dai dẳng.
  • Cân nhắc ngưng thuốc chống đông (aspirin 48 giờ, các thuốc khác 5 ngày) trước phẫu thuật góc.
  • Sử dụng PPV thay vì chỉ cắt dịch kính cục bộ khi dịch kính gây tắc ống dẫn lưu.

Tài liệu tham khảo:

AIOC 2026, 2026, Situations in glaucoma surgery making the surgeon ‘pink’, aioseditorproceedings, Video ID: SgG5-Q370oE.

Xem thêm