Khóa đào tạo AIOC 2026 IC392 về "Ma trận không sai lầm" (The “Never Go Wrong” Matrix) trong Phakic IOL đã cung cấp cái nhìn toàn diện về quy trình đánh giá tiền phẫu và lựa chọn bệnh nhân, vốn là bước quan trọng nhất để đảm bảo an toàn cho thủ thuật. Phakic IOL là thấu kính nội nhãn (intraocular lens - IOL) được đặt trên thủy tinh thể tự nhiên để điều chỉnh các tật khúc xạ, với các loại phổ biến hiện nay là thấu kính hậu phòng (posterior chamber IOLs) có sẵn trong các dải công suất cầu, toric và đa tiêu cự.
Đánh giá tiền phẫu và lựa chọn bệnh nhân
Ứng viên lý tưởng cho Phakic IOL là bệnh nhân trẻ tuổi có tật khúc xạ rất cao và không có chống chỉ định. Đánh giá tiền phẫu cần làm rõ nhu cầu và kỳ vọng của bệnh nhân. Đối với bệnh nhân nhược thị (amblyopia), cần giải thích rằng thị lực tối ưu chỉ đạt được với sự hỗ trợ của IOL. Các yếu tố cần đánh giá bao gồm: tiền sử bệnh lý nhãn khoa, thời gian sử dụng kính áp tròng, sự ổn định khúc xạ, tiền sử dùng thuốc và các bệnh lý hệ thống không kiểm soát như rối loạn mô liên kết, đái tháo đường, thai kỳ hoặc đang cho con bú. Các xét nghiệm cần thiết bao gồm đánh giá thị lực, nhãn áp, khúc xạ (manifest, cycloplegic và post-midriatic), độ sâu tiền phòng (anterior chamber depth), khám đáy mắt ngoại vi, khô mắt, đo sinh trắc học (ocular biometry), bản đồ giác mạc (topography), và đếm tế bào nội mô (specular microscopy).
Thông số kỹ thuật và quản lý vault
Độ sâu tiền phòng tối thiểu 2,8 mm là yêu cầu bắt buộc. Vault (khoảng cách giữa IOL và mặt trước thủy tinh thể) lý tưởng nằm trong khoảng 250-750 micromet. Vault quá thấp có thể dẫn đến đục thủy tinh thể hoặc viêm màng bồ đào, trong khi vault quá cao có thể gây phân tán sắc tố, hẹp góc và tăng nhãn áp. Việc đo đạc white-to-white (WTW) bằng thước kẹp kỹ thuật số là phổ biến, nhưng các phương pháp đo sulcus-to-sulcus (STS) và crystalline lens rise (CLR) đang được chú trọng để cải thiện độ chính xác. Đối với các trường hợp vault không đạt yêu cầu, việc xoay thấu kính (đối với thấu kính cầu) hoặc thay thế thấu kính (explantation) là cần thiết. Khi xoay thấu kính, cần tiêm viscoelastics tại mép IOL để tạo đệm bảo vệ thủy tinh thể.
| Chỉ số/Kết cục | Kết quả theo tài liệu |
|---|---|
| Độ sâu tiền phòng tối thiểu | 2,8 mm |
| Vault lý tưởng | 250 - 750 micromet |
| Tỷ lệ nang biểu mô sắc tố | 14 - 15% bệnh nhân |
| Tỷ lệ vault đạt yêu cầu (công thức cũ) | 80% |
| Tỷ lệ vault đạt yêu cầu (thêm UBM) | 87% |
| Tỷ lệ vault không dự đoán được | 13% |
Bình luận: Thông tin theo AIOC 2026; đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Việc sử dụng UBM (Ultrasound Biomicroscopy) để đo STS giúp cá thể hóa tốt hơn so với chỉ dựa vào WTW, đặc biệt khi giải phẫu góc tiền phòng phức tạp. Cần lưu ý rằng các công thức AI dựa trên random forests và XG boost đang cho thấy tiềm năng tăng độ chính xác lên 94-95%, tuy nhiên cần thận trọng với các trường hợp có nang biểu mô sắc tố hoặc giải phẫu bất thường.
Quản lý biến chứng và piggyback IOL
Khi xảy ra sai lệch khúc xạ hậu phẫu, các lựa chọn bao gồm phẫu thuật điều chỉnh bằng laser (nếu không có chống chỉ định) hoặc thay thế IOL. Piggyback IOL (đặt thêm IOL thứ hai) là một lựa chọn thay thế khi không thể thay thế IOL chính. Kỹ thuật này yêu cầu đặt IOL thứ hai vào rãnh (sulcus) và cần phủ viscoelastics lên bề mặt IOL chính để bảo vệ. Các biến chứng tiềm ẩn bao gồm phân tán sắc tố, tăng nhãn áp, xuất huyết tiền phòng, phù hoàng điểm dạng nang (CME) và đục bao sau. Việc sử dụng IOL có thiết kế plate haptic giúp giảm thiểu nguy cơ vướng vào mống mắt và các biến chứng liên quan.
- Luôn kiểm tra sự ổn định của giác mạc và khúc xạ ít nhất 12 tháng trước khi chỉ định Phakic IOL cho bệnh nhân keratoconus.
- Sử dụng hệ thống đánh dấu trục kỹ thuật số (như Kalisto) để đảm bảo độ chính xác khi đặt IOL toric.
- Đối với bệnh nhân keratoconus, cần tư vấn kỹ về khả năng vẫn cần đeo kính bổ sung để đạt thị lực tối ưu do tính chất không đều của giác mạc.
- Luôn duy trì theo dõi dài hạn tế bào nội mô để phát hiện sớm tình trạng mất tế bào nội mô.
- Trong trường hợp vault quá thấp hoặc quá cao, cần can thiệp sớm bằng cách xoay hoặc thay thế IOL để tránh biến chứng lâu dài.
Tài liệu tham khảo:
AIOC 2026, 2026, The “Never Go Wrong” Matrix in Phakic IOL, aioseditorproceedings, Video ID: eFEvz1_8nWc.