Xử trí các tình huống lâm sàng phức tạp trong nhãn khoa: Từ giác mạc đến phẫu thuật khúc xạ

Bs Ngô Hữu Thế
1.11.26
Last Updated

Tài liệu hội thảo AIOC 2026 IC465 (n=1588 phân đoạn transcript) thảo luận về các tình huống "Catch-22" (tiến thoái lưỡng nan) thường gặp trong thực hành nhãn khoa, bao gồm lựa chọn thủy tinh thể nhân tạo (IOL) cho bệnh nhân giác mạc chóp (keratoconus) ổn định sau cross-linking, xử trí rách bao sau (PCR) trong phẫu thuật đục thủy tinh thể, và phẫu thuật khúc xạ trên bệnh nhân glaucoma ổn định.

Lựa chọn IOL cho bệnh nhân giác mạc chóp ổn định sau CXL

Việc lựa chọn IOL cho bệnh nhân giác mạc chóp đã ổn định sau phẫu thuật cross-linking (CXL) đòi hỏi đánh giá kỹ lưỡng về hồ sơ bệnh nhân, nhu cầu thị giác, độ ổn định của giác mạc chóp và các sai lệch bậc cao (Higher Order Aberrations - HOA). Thách thức lớn nhất nằm ở sinh trắc học (biometry); việc sử dụng các công thức tính công suất IOL tiêu chuẩn thường dẫn đến ước tính quá cao công suất giác mạc, gây ra sai số khúc xạ viễn thị (hyperopic surprise). Các công thức thông thường không hiệu quả do sự thay đổi tỷ lệ độ dày giác mạc và khó khăn trong việc thu thập số liệu chính xác. Tác giả khuyến cáo sử dụng các công thức chuyên biệt cho giác mạc chóp như Barrett True K (dành cho bệnh nhân sau phẫu thuật khúc xạ) hoặc các công thức tính toán dựa trên công suất giác mạc tổng thể (Total Corneal Power) đo bằng các thiết bị như MS39.

Bình luận: Thông tin theo AIOC 2026; đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Việc lựa chọn IOL cho bệnh nhân giác mạc chóp cần cá thể hóa cao độ. Tác giả nhấn mạnh việc ưu tiên các công thức tính toán chuyên biệt thay vì công thức tiêu chuẩn để tránh sai số khúc xạ.

Xử trí rách bao sau trong phẫu thuật thủy tinh thể

Khi gặp rách bao sau (Posterior Capsular Rupture - PCR), việc quan trọng nhất là thực hiện cắt dịch kính trước (anterior vitrectomy) kỹ lưỡng để loại bỏ dịch kính khỏi tiền phòng và vết mổ. Tác giả nhấn mạnh mẹo lâm sàng: không rút đầu phaco ngay lập tức mà cần duy trì truyền dịch (infusion) để giữ ổn định tiền phòng bằng chất nhầy (viscoelastic) trước khi rút dụng cụ. Nếu túi bao còn đủ hỗ trợ, phẫu thuật viên có thể cân nhắc đặt IOL trong túi hoặc trong rãnh (sulcus). Đối với các trường hợp rách lớn, việc sử dụng IOL ba mảnh (three-piece IOL) và thực hiện kẹp bao (capsular capture) hoặc kẹp đồng tử (pupillary capture) là cần thiết để duy trì sự ổn định của IOL. Tránh thực hiện thủy phân (hydro-implantation) khi có rách bao lớn để ngăn ngừa sự lan rộng của vết rách.

Phẫu thuật khúc xạ trên bệnh nhân Glaucoma ổn định

Phẫu thuật khúc xạ (LASIK, PRK, SMILE) trên bệnh nhân glaucoma ổn định là một thách thức do áp lực nội nhãn (IOP) tăng tạm thời trong quá trình hút (suction). Đối với LASIK bằng vi phẫu (microkeratome), IOP có thể tăng lên 60-90 mmHg trong thời gian dưới 30 giây. Với các phương pháp femtosecond laser (Femto-LASIK hoặc SMILE), áp lực có thể đạt 24-60 mmHg trong khoảng 45 giây. Mặc dù literature không ghi nhận tổn thương thần kinh thị giác lâu dài do các đợt tăng áp lực ngắn hạn này, việc theo dõi lâu dài là bắt buộc. PRK là một lựa chọn thay thế vì không gây tăng áp lực do hút, tuy nhiên cần lưu ý nguy cơ tăng nhãn áp do sử dụng steroid kéo dài. Quyết định phẫu thuật cần dựa trên mức độ ổn định của glaucoma và độ dày giác mạc.

Chỉ số/Kết cụcKết quả theo tài liệu
Tăng IOP (Microkeratome LASIK)60-90 mmHg, thời gian <30 giây
Tăng IOP (Femto-LASIK/SMILE)24-60 mmHg, thời gian <45 giây
Tỷ lệ gia đình mắc giác mạc chóp13.5% đến 18%
Giảm nguy cơ bong võng mạc sau laserTừ 10% xuống 0.3%
  • Khi gặp PCR, ưu tiên cắt dịch kính trước và làm sạch tiền phòng kỹ lưỡng trước khi đặt IOL.
  • Tránh thực hiện thủy phân (hydro-implantation) khi có rách bao lớn để hạn chế lan rộng vết rách.
  • Trên bệnh nhân glaucoma, cần đánh giá kỹ độ ổn định của thị trường và lớp sợi thần kinh trước khi phẫu thuật khúc xạ.
  • Cân nhắc PRK cho bệnh nhân glaucoma để tránh áp lực hút, nhưng cần kiểm soát chặt chẽ nhãn áp do steroid.
  • Sàng lọc kỹ võng mạc ngoại vi và laser các vết rách trước phẫu thuật để giảm nguy cơ bong võng mạc.

Tài liệu tham khảo:

Aioseditorproceedings, 2026, AIOC 2026 IC465 NAVIGATING YOUR WAY THROUGH CATCH 22 SITUATIONS, YouTube, Video ID: 3C0ovX6a39U.

Xem thêm