Xử trí rách bao trong phẫu thuật đặt thủy tinh thể nhân tạo cao cấp

Bs Ngô Hữu Thế
8.11.26
Last Updated

Tại hội thảo AIOC 2026, phiên IC155, Dr. Arup Bhaumik đã trình bày về các thách thức lâm sàng và chiến lược xử trí khi gặp biến chứng rách bao (capsular rhexis runoff) trong phẫu thuật đặt thủy tinh thể nhân tạo (IOL) cao cấp. Đây là tình huống phức tạp, đặc biệt trên các mắt có đục thủy tinh thể cứng (hard cataract), đòi hỏi phẫu thuật viên phải đưa ra quyết định tức thì để tránh lan rộng vết rách ra bao sau.

Nhận diện và xử trí rách bao trong phẫu thuật

Dấu hiệu motility flap sign (dấu hiệu vạt di động) được mô tả bởi Rohit Prakash là một quan sát quan trọng để đánh giá vị trí của vết rách bao (TR). Nếu vạt bao bị đảo ngược và phẳng (inverted flattering flap), điều này cho thấy vết rách nằm ở vị trí trước xích đạo (pre-equatorial). Ngược lại, nếu vạt bao bị đảo ngược và không phẳng (inverted and non-flattering), vết rách đã lan rộng ra phía sau. Trong trường hợp này, phẫu thuật viên cần dừng ngay việc tán nhuyễn thủy tinh thể (phacoemulsification), tìm kiếm sự hỗ trợ từ phẫu thuật viên dịch kính võng mạc (VR surgeon) hoặc chuyển sang phẫu thuật lấy thủy tinh thể ngoài bao (SICS).

Khi phát hiện vết rách bao, việc thay đổi vị trí thao tác có thể giúp giảm nguy cơ lan rộng vết rách vào vùng bao sau. Một kỹ thuật được tác giả đề xuất là thực hiện cắt bao dạng nêm (wedge resection) ở vị trí đối diện với vết rách để giảm thiểu tình trạng lệch tâm (decentration) của IOL. Tác giả nhấn mạnh rằng việc tạo một vết cắt nêm ở vị trí 180 độ đối diện giúp cân bằng lực tác động lên bao, từ đó ổn định vị trí IOL.

Ảnh hưởng của lệch tâm IOL đối với các loại thấu kính

Việc lựa chọn IOL sau khi xảy ra rách bao cần được cân nhắc kỹ lưỡng. Đối với các loại IOL đa tiêu cự (multifocal IOL) hoặc IOL có vùng trung tâm được thiết kế đặc biệt (central abberated zone), tình trạng lệch tâm có thể gây ra các vấn đề thị giác nghiêm trọng hơn so với IOL đơn tiêu cự (monofocal IOL). Các loại IOL như VBT, PRC, Luxart và Mini Well có thiết kế vùng trung tâm đặc thù; nếu bị lệch tâm, chúng có thể gây ra các rối loạn quang học đáng kể. Ngược lại, sự thay đổi vị trí theo trục trước-sau (ELP - Effective Lens Position) thường ít gây ảnh hưởng nghiêm trọng hơn so với tình trạng lệch tâm đối với các loại thấu kính này.

Chỉ số/Kết cụcKết quả theo tài liệu
Thời gian theo dõi sau phẫu thuật4 tháng
Thay đổi khúc xạ (myopic shift)0.5 Diopter sau 3 tháng
Vị trí vết rách (TR)Tài liệu không nêu
Tỷ lệ biến chứngTài liệu không nêu
Bình luận: Thông tin theo AIOC 2026; đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Các kỹ thuật như "wedge resection" là kinh nghiệm cá nhân của tác giả và chưa được chuẩn hóa trong y văn chính thống. Phẫu thuật viên cần thận trọng khi áp dụng các kỹ thuật này trên các ca lâm sàng thực tế, đặc biệt là khi đối mặt với các loại IOL cao cấp có độ nhạy cảm cao với sự lệch tâm.
  • Luôn kiểm tra dấu hiệu vạt bao (motility flap sign) ngay khi nghi ngờ rách bao để xác định mức độ lan rộng.
  • Dừng phacoemulsification ngay lập tức nếu vết rách lan ra sau xích đạo để bảo tồn bao.
  • Cân nhắc chuyển sang IOL đơn tiêu cự nếu xảy ra rách bao trong các ca dự kiến đặt IOL đa tiêu cự để giảm thiểu rủi ro quang học.
  • Thực hiện cắt bao đối diện (wedge cut) 180 độ nếu cần thiết để ổn định vị trí IOL trong bao.
  • Giải thích rõ ràng với bệnh nhân về tình trạng biến chứng và kết quả dự kiến ngay sau phẫu thuật.

Tài liệu tham khảo:

Dr. Arup Bhaumik, 2026, Premium IOL Implantation Planned, but Capsulorhexis Run off, AIOS Editor Proceedings 2, Video ID: 5fLOfH235Tc.

Xem thêm