Tóm tắt bệnh án
- Bệnh nhân nam, 75 tuổi, tiền sử chảy mủ mắt trái kéo dài 3 tuần, không đáp ứng với kháng sinh tại chỗ (gentamicin).
- Không ghi nhận tiền sử chấn thương hoặc dị vật.
- Khám lâm sàng: Phát hiện khối u tại vùng caruncle mi dưới, tiến triển nhanh.
- Cận lâm sàng: Nghiệm pháp bơm rửa lệ đạo xác định tắc lệ đạo kèm trào ngược mủ. Nuôi cấy dịch kết mạc chỉ ghi nhận hệ vi khuẩn miệng thông thường (Campylobacter, Fusobacterium, Parvimonas), không phát hiện Actinomyces.
Chẩn đoán và Can thiệp
- Chẩn đoán ban đầu nghi ngờ ác tính do tốc độ phát triển nhanh và không đáp ứng điều trị.
- Can thiệp: Phẫu thuật cắt bỏ khối u (excisional biopsy) dưới gây tê tại chỗ sau 4 tuần theo dõi.
- Kết quả mô bệnh học: Viêm hạt do nhiễm Actinomyces. Nhuộm H&E cho thấy thâm nhiễm bạch cầu trung tính dày đặc; nhuộm PAS xác định hạt lưu huỳnh (sulfur granules) với phản ứng Splendore-Hoeppli; nhuộm Gram cho thấy các tập hợp trực khuẩn Gram dương dạng sợi.
- Điều trị sau phẫu thuật: Cefmenoxime Hydrochloride tại chỗ 4 lần/ngày. Không ghi nhận tái phát sau 3 tháng theo dõi.
Bàn luận & Giá trị rút ra
- Ca lâm sàng này nhấn mạnh Actinomyces cần được đưa vào chẩn đoán phân biệt đối với các khối u vùng caruncle, ngay cả khi biểu hiện lâm sàng giống tân sinh.
- Cạm bẫy chẩn đoán: Actinomyces thường khu trú tại tiểu quản lệ đạo (canaliculitis), nhưng có thể tạo thành các túi thừa dẫn đến tổn thương dạng u tại caruncle.
- Tầm quan trọng của mô bệnh học: Mặc dù nuôi cấy dịch tiết âm tính, chẩn đoán xác định dựa hoàn toàn vào hình ảnh mô bệnh học đặc trưng (hạt lưu huỳnh).
Tài liệu tham khảo:
Sakamoto T, Sueoka K, Chikama T. A rare case of caruncular actinomycosis presenting with tumor-like features. Asia-Pac J Ophthalmol (Phila). 2026;15(1):100202. doi: 10.1016/j.apjo.2025.100202.
(Tệp gốc: A rare case of caruncular actinomycosis presenting with tumor-like features)