Tổng quan vấn đề
Teo địa lý (Geographic Atrophy - GA) là giai đoạn tiến triển của thoái hóa hoàng điểm tuổi già (AMD) thể khô, đặc trưng bởi sự mất biểu mô sắc bào võng mạc (RPE) và tế bào thụ cảm ánh sáng. Cơ chế bệnh sinh phức tạp bao gồm sự rối loạn điều hòa hệ thống bổ thể, stress oxy hóa, rối loạn chức năng ty thể, viêm mãn tính và suy giảm quá trình tự thực (autophagy). Năm 2023 đánh dấu bước ngoặt với sự chấp thuận của FDA cho các thuốc ức chế bổ thể, tuy nhiên, nhu cầu về các liệu pháp hiệu quả hơn vẫn còn rất lớn do hiệu quả lâm sàng còn khiêm tốn và gánh nặng điều trị cao.
Tổng hợp Khuyến cáo / Phương pháp trọng tâm
| Phương pháp | Cơ chế chính | Tình trạng lâm sàng |
|---|---|---|
| Ức chế bổ thể (Pegcetacoplan, Avacincaptad pegol) | Ức chế C3 hoặc C5 | Đã được FDA phê duyệt |
| Liệu pháp gen | Biểu hiện protein bền vững | Đang nghiên cứu (Phase I/II) |
| Liệu pháp tế bào gốc | Thay thế RPE bị tổn thương | Đang nghiên cứu (Phase I/II) |
| Điều biến chu trình thị giác | Giảm tích tụ độc chất A2E | Đang nghiên cứu (Phase III) |
Ứng dụng thực tiễn
- Cần cá thể hóa điều trị: Việc lựa chọn bệnh nhân và thời điểm bắt đầu điều trị cần dựa trên dữ liệu thử nghiệm lâm sàng và sự đồng thuận của chuyên gia.
- Cảnh báo an toàn: Các thuốc ức chế bổ thể hiện nay có nguy cơ gây viêm mạch võng mạc và viêm nội nhãn, đòi hỏi theo dõi sát sao sau tiêm.
- Hướng tới tương lai: Các liệu pháp kết hợp hoặc đa đích (dual-target) và các phương pháp phân phối thuốc mới (như tiêm khoang trên hắc mạc) đang được kỳ vọng sẽ cải thiện hiệu quả và giảm gánh nặng điều trị.
- Hạn chế hiện tại: Thiếu các dấu ấn sinh học (biomarkers) dự báo đáp ứng điều trị và sự thiếu tương quan giữa các chỉ số giải phẫu (tốc độ tăng diện tích teo) và cải thiện chức năng thị giác thực tế.
Tài liệu tham khảo:
Leung HYE, Zhang J, Radke NV, et al. Novel drug development for geographic atrophy. Asia-Pac J Ophthalmol (Phila). 2026;15(2):100305. doi:10.1016/j.apjo.2026.100305
(Tệp gốc: Novel drug development for geographic atrophy)