Tổng quan vấn đề
Tăng sinh dịch kính võng mạc (PVR) là biến chứng nghiêm trọng nhất của bong võng mạc do rách (RRD) và phẫu thuật dịch kính võng mạc, đóng vai trò là nguyên nhân hàng đầu gây thất bại phẫu thuật và bong võng mạc tái phát. Cơ chế bệnh sinh cốt lõi bao gồm quá trình chuyển dạng biểu mô - trung mô (EMT) của tế bào biểu mô sắc mặt võng mạc (RPE), sự biệt hóa của tế bào hyalocytes thành nguyên bào sợi cơ, cùng với sự tương tác mất kiểm soát của các cytokine, yếu tố tăng trưởng và chemokine dẫn đến hình thành màng xơ co rút.
Tổng hợp Khuyến cáo / Phương pháp trọng tâm
| Phương pháp | Cơ chế / Đặc điểm | Kết quả lâm sàng |
|---|---|---|
| Phẫu thuật PPV | Tiêu chuẩn vàng, kết hợp bóc màng, cắt võng mạc | Tỉ lệ thành công giải phẫu thấp hơn (35-69%) so với RRD không PVR (88-98%) |
| Tamponade nặng | PFO, Silicone oil nặng | Cải thiện tỉ lệ áp võng mạc trong các ca bong võng mạc dưới |
| Adjuvant (MTX, 5-FU) | Ức chế tăng sinh, chống xơ hóa | Kết quả không nhất quán; hiệu quả phụ thuộc vào việc chọn lọc bệnh nhân nguy cơ cao |
| Anti-VEGF / Steroids | Chống viêm, chống tân mạch | Lợi ích lâm sàng hạn chế trong các ca PVR đã hình thành |
Ứng dụng thực tiễn
- Phân tầng nguy cơ: Bác sĩ cần sử dụng các thang điểm dự báo (dựa trên tiền sử PVR, bong võng mạc nhiều cung phần, xuất huyết dịch kính) để xác định bệnh nhân nguy cơ cao.
- Cá thể hóa điều trị: Các liệu pháp bổ trợ (adjuvant) như Methotrexate hoặc 5-FU nên được cân nhắc cho nhóm nguy cơ cao, thay vì áp dụng đại trà.
- Kỹ thuật phẫu thuật: Việc bóc màng ILM và sử dụng tamponade phù hợp (đặc biệt trong bong võng mạc dưới) là yếu tố then chốt để cải thiện kết quả giải phẫu.
- Hướng đi tương lai: Cần tập trung vào các liệu pháp nhắm trúng đích phân tử (ROCK inhibitors, TKI) và các dấu ấn sinh học (biomarkers) để phát hiện sớm PVR trước khi màng xơ co rút hoàn toàn.
Tài liệu tham khảo:
Zheng F, Motulsky E, Roisman L, et al. Advancing perspectives on proliferative vitreoretinopathy: Updates in experimental research and emerging clinical treatments. Asia-Pac J Ophthalmol (Phila). 2026;15(2):100302. doi:10.1016/j.apjo.2026.100302
(Tệp gốc: Advancing perspectives on proliferative vitreoretinopathy: Updates in experimental research and emerging clinical treatments)