Bệnh võng mạc do Dengue: Thách thức chẩn đoán và quản lý viêm màng bồ đào toàn bộ

Bs Ngô Hữu Thế
21.9.26
Last Updated

Trong thực hành nhãn khoa lâm sàng, các bệnh lý võng mạc do virus thường được biết đến nhiều qua các tác nhân như CMV hay Herpes. Tuy nhiên, với sự gia tăng của các dịch bệnh nhiệt đới, bệnh võng mạc do Dengue đã trở thành một thực thể lâm sàng cần được các bác sĩ nhãn khoa đặc biệt lưu tâm. Việc một bệnh nhân trẻ tuổi, tiền sử mắc sốt xuất huyết Dengue kèm hội chứng suy hô hấp cấp (RDS) và giảm tiểu cầu, đột ngột suy giảm thị lực sau một tháng là một tình huống lâm sàng đầy thách thức. Câu hỏi đặt ra là: Liệu đây là phản ứng miễn dịch muộn hay sự tấn công trực tiếp của virus lên cấu trúc nội nhãn?

Cơ chế bệnh sinh và biểu hiện tại mắt

Bản chất của bệnh võng mạc do Dengue không chỉ đơn thuần là sự tổn thương mạch máu do giảm tiểu cầu. Virus Dengue, một loại flavivirus, có khả năng gây ra các phản ứng viêm hệ thống phức tạp. Khi virus xâm nhập hoặc thông qua các phức hợp miễn dịch lắng đọng tại võng mạc, nó kích hoạt quá trình viêm tại chỗ. Cơ chế này dẫn đến sự phá vỡ hàng rào máu - võng mạc, gây ra tình trạng phù hoàng điểm, xuất huyết võng mạc và viêm màng bồ đào toàn bộ (panuveitis). Sự hiện diện của các tế bào viêm trong dịch kính và các tổn thương dạng bông (cotton-wool spots) là minh chứng cho quá trình viêm mạch máu võng mạc lan tỏa.

Dữ liệu lâm sàng và hình ảnh học chẩn đoán

Việc chẩn đoán xác định dựa trên sự kết hợp giữa tiền sử dịch tễ, xét nghiệm huyết thanh học và các kỹ thuật hình ảnh học chuyên sâu. Dưới đây là bảng tóm tắt các đặc điểm lâm sàng và cận lâm sàng của ca bệnh điển hình:

Thông sốKết quả ghi nhận
Thị lực (Snellen)OD: 20/40; OS: Đếm ngón tay 4m
Tiền phòngFlare 1+, Tế bào 1+ (cả hai mắt)
Dịch kínhViêm dịch kính (Vitritis) 1+
Chụp mạch huỳnh quang (FFA)Giảm huỳnh quang sớm, tăng huỳnh quang muộn, rò rỉ gai thị
OCTTế bào viêm, mất cấu trúc hố trung tâm, bong võng mạc thần kinh

Phân tích chuyên sâu về chẩn đoán phân biệt

Trong bối cảnh viêm đa ổ tại võng mạc, việc loại trừ các bệnh lý khác là bắt buộc. Các chẩn đoán phân biệt quan trọng bao gồm viêm võng mạc do CMV, bệnh Chikungunya, HIV hoặc thậm chí là bệnh lý ác tính như bạch cầu cấp. Điểm mấu chốt để định hướng chẩn đoán trong trường hợp này là sự tương quan giữa thời điểm khởi phát triệu chứng tại mắt và tiền sử nhiễm Dengue đã được xác nhận bằng huyết thanh học (IgG/IgM dương tính).

Việc chẩn đoán bệnh võng mạc do Dengue đòi hỏi sự nhạy bén trong việc kết nối tiền sử toàn thân với các dấu hiệu viêm nội nhãn không đặc hiệu. Sự hiện diện của phù hoàng điểm và viêm mạch máu võng mạc trong bối cảnh hậu nhiễm virus là những chỉ dấu quan trọng không nên bỏ qua.

Chiến lược quản lý và bài học lâm sàng

Việc điều trị chủ yếu dựa vào kiểm soát phản ứng viêm bằng corticosteroid tại chỗ và toàn thân. Sự cải thiện thị lực sau 4 tuần điều trị cho thấy đáp ứng tốt với phác đồ này. Từ ca lâm sàng này, chúng ta rút ra những bài học thực hành quan trọng:

  • Khai thác tiền sử kỹ lưỡng: Luôn hỏi về các đợt sốt cao, phát ban hoặc nhập viện vì sốt xuất huyết trong vòng 1-2 tháng trước đó ở bệnh nhân có viêm màng bồ đào không rõ nguyên nhân.
  • Chẩn đoán hình ảnh đa phương thức: FFA và OCT là công cụ đắc lực để đánh giá mức độ rò rỉ mạch máu và phù hoàng điểm, giúp theo dõi tiến triển bệnh.
  • Phối hợp đa chuyên khoa: Mặc dù bệnh võng mạc do Dengue thường tự giới hạn hoặc đáp ứng với steroid, việc theo dõi sát sao các biến chứng toàn thân (nếu có) là cần thiết.
  • Cá thể hóa điều trị: Việc giảm liều corticosteroid cần được thực hiện từ từ dựa trên sự cải thiện của các dấu hiệu viêm trên lâm sàng và hình ảnh học.

Tài liệu tham khảo:

Sivakumar R. Rathinam (2021). Chapter 68: Dengue Retinopathy. In: Clinical Cases in Uveitis. Springer, pp. 299-303.

Xem thêm