Các bệnh lý mất myelin (demyelination) là tình trạng tổn thương bao myelin bao quanh các dây thần kinh trong hệ thần kinh trung ương (CNS), gây ảnh hưởng đến quá trình truyền dẫn thần kinh ở cả não và tủy sống. MRI là tiêu chuẩn vàng trong chẩn đoán hình ảnh học, trong khi CT và PET-CT có vai trò rất hạn chế.
Các chuỗi xung MRI cơ bản
Trong đánh giá não bộ, các chuỗi xung cơ bản bao gồm T1, T2, FLAIR, chuỗi xung khuếch tán (diffusion sequence) và chuỗi xung sau tiêm đối quang từ (post contrast sequence). Các tổn thương màu trắng (white lesions) thường được phát hiện rõ nhất trên T2 và FLAIR. Chuỗi xung khuếch tán được sử dụng để đánh giá hoạt tính của tổn thương; nếu tổn thương rất hoạt động, có thể thấy hiện tượng hạn chế khuếch tán (diffusion restriction) biểu hiện bằng tín hiệu trắng. Đối với chuỗi xung sau tiêm đối quang từ, không phải mọi tổn thương mất myelin đều bắt thuốc (enhance), do đó đây không phải là một quy luật bắt buộc.
Chiến lược sàng lọc và chẩn đoán phân biệt
Khi phát hiện tổn thương mất myelin ở não, bắt buộc phải sàng lọc tủy sống bằng ít nhất một chuỗi xung T2 mid-sagittal để kiểm tra toàn bộ tủy. Ngược lại, nếu phát hiện tổn thương ở tủy sống, cần sàng lọc não bằng chuỗi xung T2 axial hoặc FLAIR axial. Các chẩn đoán phân biệt phổ biến bao gồm Multiple Sclerosis (MS), ADEM, NMOSD và PML. Việc chẩn đoán xác định không chỉ dựa vào hình ảnh học mà cần kết hợp bệnh sử lâm sàng, phân tích dịch não tủy (CSF analysis) và các xét nghiệm cận lâm sàng khác.
| Chỉ số/Kết cục | Kết quả theo tài liệu |
|---|---|
| Tiêu chuẩn vàng chẩn đoán | MRI |
| Vai trò CT/PET-CT | Rất hạn chế |
| Tỷ lệ tổn thương tủy sống trong MS | 85% |
| Đặc điểm tổn thương tủy trong MS | Ngắn, dưới 2 đốt sống |
| Đặc điểm tổn thương tủy trong NMOSD | Dài, dạng viêm tủy ngang |
Bình luận: Tác giả nhấn mạnh tầm quan trọng của việc nhận diện các kiểu hình (pattern recognition) thay vì chỉ dựa vào sự hiện diện của tổn thương. Một điểm cần lưu ý là sự khác biệt giữa tổn thương do MS (thường ở ngoại vi, juxtacortical) và bệnh lý mạch máu nhỏ (SVD - small vessel disease) thường ở trung tâm và đối xứng. Hạn chế của tài liệu là không cung cấp dữ liệu định lượng cụ thể về độ nhạy/độ đặc hiệu của các dấu hiệu hình ảnh, chủ yếu dựa trên kinh nghiệm quan sát lâm sàng.
Đặc điểm hình ảnh của các bệnh lý cụ thể
Trong MS, các tổn thương thường có dạng hình điếu xì gà (cigar-shaped), khu trú ở vùng juxtacortical, intracortical, periventricular và infratentorial. Dấu hiệu Dawson's fingers (tổn thương vuông góc với não thất) là một đặc điểm quan trọng. Ngược lại, SVD thường gặp ở bệnh nhân trên 50-60 tuổi có tiền sử tăng huyết áp hoặc đái tháo đường, với tổn thương đối xứng ở chất trắng sâu. NMOSD thường đi kèm với viêm dây thần kinh thị giác (optic neuritis) và tổn thương tủy sống đoạn dài. ADEM thường gặp sau tiêm chủng hoặc sốt ở trẻ em, với tổn thương lan tỏa ở chất xám (thalamus, hạch nền). PML thường gặp ở bệnh nhân suy giảm miễn dịch (immunocompromised), tổn thương lớn và không rõ ranh giới.
- Luôn thực hiện sàng lọc cả não và tủy sống khi nghi ngờ bệnh lý mất myelin.
- Sử dụng chuỗi xung FLAIR và T2 để phát hiện tổn thương, chuỗi xung khuếch tán để đánh giá hoạt tính.
- Nhận diện dấu hiệu "open ring sign" để phân biệt tổn thương mất myelin với u não.
- Kết hợp chặt chẽ với bệnh sử lâm sàng và xét nghiệm dịch não tủy để chẩn đoán xác định.
Tài liệu tham khảo:
Aravind Eye Hospital Pondicherry, 2026, Demyelinating Disorders Radiological Findings, AUROTUBE, Video ID: KaAo9GEwdpQ.