Kỹ thuật chụp mạch OCTA (Optical Coherence Tomography Angiography) được báo cáo lần đầu tiên vào năm 2014 và bắt đầu triển khai tại Viện Lão khoa từ năm 2018. Đây là phương pháp chẩn đoán hình ảnh không xâm lấn, cho phép đánh giá hệ thống mạch máu võng mạc và hắc mạc thông qua thuật toán phân tích tương quan cách quang phổ (Speckle Variance - SS) để phát hiện dòng chảy hồng cầu dựa trên phương pháp tương phản động (Motion Contrast).
Nguyên lý hoạt động của OCTA
OCTA hoạt động bằng cách quét nhiều lần (ví dụ 4 lần) tại cùng một vị trí đáy mắt. Về mặt cấu trúc giải phẫu, hình ảnh không thay đổi, nhưng tại các vị trí có mạch máu, sự dịch chuyển của hồng cầu làm thay đổi biên độ quang phổ. Phần mềm máy sẽ tổng hợp các lát cắt này để dựng lên hình ảnh mạch máu. Để đảm bảo độ chính xác, máy thường tích hợp phần mềm theo dõi chuyển động mắt (Eye Tracking - ICE) nhằm nhận diện và so sánh các lát cắt ngay cả khi bệnh nhân không cố định mắt tốt.
Các vùng khảo sát chính
Các vùng khảo sát trên OCTA bao gồm giao diện dịch kính - võng mạc (Vitreoretinal Interface), vùng võng mạc cảm thụ và lớp hắc mạc. Đối với giao diện dịch kính - võng mạc, bình thường hình ảnh tối đen do không có mạch máu; sự xuất hiện của các tín hiệu mạch máu bất thường (tân mạch) gợi ý bệnh lý như bệnh võng mạc đái tháo đường. Đối với vùng võng mạc cảm thụ, máy phân tích các lớp từ màng ngăn trong đến lớp sợi thần kinh. Đối với hắc mạc, OCTA cho phép phân tích các lớp mạch máu sâu và mao mạch hắc mạc.
| Chỉ số/Kết cục | Kết quả theo tài liệu |
|---|---|
| Thời điểm báo cáo lần đầu | 2014 |
| Triển khai tại Viện Lão khoa | 2018 |
| Chế độ quét đầu thị thần kinh | 3x3 mm hoặc 4,5x4,5 mm |
| Chỉ số tưới máu (F) vùng quanh đầu thị | 0,38 |
| Độ nhạy chẩn đoán Polyp mạch hắc mạc | 90% |
Bình luận: Tác giả nhấn mạnh ưu điểm của OCTA là không cần tiêm thuốc cản quang, thực hiện nhanh và có thể lặp lại. Tuy nhiên, hạn chế lớn nhất là không đánh giá được sự rò rỉ dịch (leakage) như chụp mạch huỳnh quang (Fluorescein Angiography - FA). Ngoài ra, tín hiệu OCTA sẽ kém trong các trường hợp đục môi trường (đục thủy tinh thể, tín hiệu < 5) hoặc bệnh nhân không phối hợp.
Ứng dụng lâm sàng
OCTA có giá trị cao trong chẩn đoán và theo dõi các bệnh lý như tắc động mạch trung tâm võng mạc, bệnh võng mạc đái tháo đường và thoái hóa điểm vàng tuổi già. Trong bệnh võng mạc đái tháo đường, OCTA giúp phát hiện vùng vô mạch rộng ra và mật độ mạch máu giảm dần theo mức độ nặng của bệnh. Đối với thoái hóa điểm vàng thể ướt, OCTA giúp nhận diện các dạng tân mạch như Medusa hoặc dạng quạt san hô (Seafan). Trong trường hợp nghi ngờ Polyp mạch hắc mạc, OCTA có thể không phát hiện được nếu dòng chảy quá yếu, khi đó cần kết hợp với các dấu hiệu trên OCT cắt lớp như dấu hiệu hai lớp (double layer sign).
- OCTA là công cụ hỗ trợ đắc lực, không xâm lấn để đánh giá tưới máu võng mạc và hắc mạc.
- Cần kết hợp chụp mạch huỳnh quang (FA) khi cần đánh giá sự rò rỉ dịch trong các bệnh lý viêm mạch hoặc tân mạch.
- Chất lượng hình ảnh OCTA phụ thuộc lớn vào khả năng cố định mắt của bệnh nhân và độ trong suốt của môi trường quang học.
- Trong bệnh võng mạc đái tháo đường, mật độ mạch máu giảm tỉ lệ thuận với mức độ nặng của bệnh.
- Dấu hiệu hai lớp trên OCT cắt lớp là gợi ý quan trọng cho Polyp mạch hắc mạc khi OCTA âm tính.
Tài liệu tham khảo:
Ts Mai Quoc Tung, 2026, Chup mach OCTA, Kênh QUANG PHAM, Video ID: NcPAGH8ynCk.