Đánh giá rủi ro LASIK và xu hướng chuyển dịch sang phẫu thuật bề mặt

Bs Ngô Hữu Thế
28.10.26
Last Updated

Tại hội thảo AIOC2026, Dr. Anchal Gupta đã trình bày về quan điểm "nói không với LASIK" dựa trên kinh nghiệm cá nhân là bệnh nhân đã phẫu thuật LASIK 19 năm trước và hiện đang duy trì sử dụng thuốc nhỏ mắt do khô mắt kéo dài. Bài giảng nhấn mạnh sự thay đổi trong tư duy phẫu thuật khúc xạ từ thập niên 1990 đến năm 2026, tập trung vào việc bảo tồn cấu trúc sinh cơ học của giác mạc.

Cơ chế sinh cơ học và rủi ro của LASIK

LASIK tạo ra vạt giác mạc (corneal flap) thông qua lớp stroma phía trước, vốn là vùng có mật độ collagen cao nhất và chịu trách nhiệm cho 60-70% độ bền kéo của giác mạc. Việc cắt vạt và thực hiện cắt bỏ mô stroma bên dưới làm thay đổi khả năng chịu tải của giác mạc. Trước đây, các phẫu thuật viên thường chú trọng vào độ dày giường stroma còn lại (residual stromal bed) với ngưỡng 300 micron, tuy nhiên tình trạng giãn lồi giác mạc (ectasia) vẫn xảy ra. Tác giả cho rằng yếu tố quyết định không chỉ là độ dày mà là sự hiểu biết về sinh cơ học (biomechanics). Tỷ lệ giãn lồi sau LASIK được báo cáo lên tới 6%, và con số thực tế có thể cao hơn do tình trạng bỏ sót các trường hợp cận thị nặng, giác mạc mỏng hoặc hình chóp cận lâm sàng (subclinical keratoconus).

Sàng lọc Pentacam và các chỉ số quan trọng

Trong thập niên 2020, việc sử dụng Pentacam để sàng lọc trở nên thiết yếu. Các chỉ số quan trọng bao gồm chỉ số BAD (Belin-Ambrosio Display) và ART Max (Ambrósio Relational Thickness). Nếu giá trị BAD lớn hơn 1.6, không nên thực hiện LASIK, trong khi phẫu thuật bề mặt có thể cân nhắc đến giá trị 2.6. Đối với ART Max, nếu giá trị dưới 400, không nên thực hiện LASIK; giá trị từ 300 đến 350 có thể xem xét cho phẫu thuật bề mặt. Ngoài ra, các biến chứng liên quan đến vạt như trật vạt, vạt không hoàn toàn, nếp nhăn vạt (flap striae), viêm giác mạc phi nhiễm khuẩn (diffuse lamellar keratitis - DLK) và sự phát triển biểu mô (epithelial growth) là những rủi ro tiềm ẩn.

Ưu điểm của phẫu thuật bề mặt và các lựa chọn thay thế

Phẫu thuật bề mặt (surface procedures) như TransPRK giúp bảo tồn các dây thần kinh dưới biểu mô (subbasal nerve plexus), giảm thiểu nguy cơ khô mắt do thần kinh (neurotrophic dry eye). Việc không tạo vạt giúp duy trì độ bền sinh cơ học và cho phép can thiệp trên giác mạc mỏng hoặc độ cận cao. SMILE cũng là một lựa chọn thay thế tốt vì không tạo vạt, chỉ lấy đi một mảnh mô (lenticule) ở phần stroma phía sau. Đối với TransPRK, thời gian hồi phục thị lực đã được cải thiện đáng kể nhờ công nghệ laser tốc độ cao, với 98% bệnh nhân đạt thị lực tốt vào ngày thứ 5.

Chỉ số/Kết cụcKết quả theo tài liệu
Tỷ lệ giãn lồi sau LASIK6%, tài liệu cho rằng cao hơn thực tế
Ngưỡng BAD cho LASIK< 1.6
Ngưỡng BAD cho phẫu thuật bề mặtlên đến 2.6
Ngưỡng ART Max cho LASIK> 400
Ngưỡng ART Max cho phẫu thuật bề mặt300 - 350
Thời gian hồi phục thị lực TransPRK98% bệnh nhân đạt thị lực tốt vào ngày thứ 5
Bình luận: Thông tin theo AIOC2026, 2026; đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Tác giả nhấn mạnh sự chuyển dịch từ LASIK sang phẫu thuật bề mặt dựa trên quan điểm bảo tồn sinh cơ học giác mạc. Cần lưu ý rằng việc lựa chọn phương pháp phẫu thuật cần cá thể hóa dựa trên độ khúc xạ, độ dày giác mạc và nhu cầu thị lực của từng bệnh nhân.
  • Ưu tiên sàng lọc kỹ bằng Pentacam với các chỉ số BAD và ART Max trước khi quyết định phẫu thuật.
  • Cân nhắc phẫu thuật bề mặt (TransPRK) hoặc SMILE để giảm thiểu rủi ro liên quan đến vạt giác mạc.
  • Tư vấn rõ ràng cho bệnh nhân về thời gian hồi phục và nguy cơ khô mắt giữa các phương pháp.
  • Sử dụng các tài liệu in sẵn để giải thích sự khác biệt về an toàn và thời gian hồi phục cho bệnh nhân.
  • Cá thể hóa chỉ định phẫu thuật, đặc biệt với bệnh nhân có giác mạc mỏng hoặc cận thị cao.

Tài liệu tham khảo:

Dr. Anchal Gupta, 2026, AIOC2026 IC357 T Dr Anchal Gupta Saying No to Lasik, AIOS Editor Proceedings 2, Video ID: cKUI9DkuFCQ.

Xem thêm