Đánh giá thần kinh nhãn khoa ở trẻ em: Tiếp cận CVI và các công cụ lâm sàng

Bs Ngô Hữu Thế
24.10.26
Last Updated

Tại hội thảo AIOC 2026, phiên IC61, Dr. Soveeta Souravee Rath đã trình bày về các phương pháp đánh giá thần kinh nhãn khoa ở trẻ em, tập trung vào các công cụ chẩn đoán và can thiệp cho trẻ bị suy giảm thị lực do não (CVI - Cerebral Visual Impairment). Việc đánh giá CVI là thiết yếu vì trẻ thường phải thích nghi với môi trường được thiết kế cho trẻ bình thường, dẫn đến khó khăn trong học tập và tương tác xã hội.

Môi trường và chuẩn bị khám

Để đảm bảo kết quả đánh giá chính xác, môi trường khám cần tuân thủ các nguyên tắc nghiêm ngặt. Phòng khám phải không có vật dụng gây xao nhãng (clutter-free), sử dụng tấm chắn hoặc tường có màu đen hoặc tối, với họa tiết đồng nhất. Cần tránh các đồ chơi quá sáng hoặc phát ra âm thanh vì có thể gây xao nhãng hoặc kích thích cơn co giật ở trẻ nhạy cảm. Đội ngũ y tế cần thể hiện sự hợp tác và đồng cảm từ khi trẻ vào phòng khám cho đến khi kết thúc quá trình phục hồi chức năng.

Công cụ đánh giá thị lực

Trẻ CVI thường có khoảng chú ý ngắn và ưu tiên nhìn các vật thể có họa tiết hơn là vật thể khuếch tán. Các công cụ dựa trên kiểm tra nhìn ưu tiên (preferential looking tests) như Lea paddles, Tellers, OKN drum và sweep VEP (Visual Evoked Potential) được khuyến nghị. Lea paddle cho phép thay đổi độ rộng của họa tiết và có thể thực hiện đơn nhãn hoặc song nhãn, với phạm vi đo từ 20/12,800 đến 20/20. Ngoài ra, thang đo của Hoyt et al. phân loại thị lực dựa trên tương quan hành vi từ nhận thức ánh sáng đến các mức độ cố định vật thể.

Khúc xạ và đánh giá chức năng

Khám khúc xạ cần thực hiện soi bóng đồng tử tĩnh (static retinoscopy) và khúc xạ liệt điều tiết. Cần thận trọng khi chọn thuốc liệt điều tiết, tránh dùng cyclopentolate vì có thể kích thích các bất thường thần kinh. Trẻ sinh non thường có cận thị liên quan đến bệnh võng mạc trẻ sinh non (ROP), trong khi trẻ bị tổn thương chất trắng quanh não thất (PVL) hoặc bại não (CP) thường có viễn thị kèm loạn thị và suy giảm điều tiết. Đánh giá độ trễ điều tiết (accommodation lag) bằng thước RAF hoặc soi bóng đồng tử động (MEM) giúp xác định nhu cầu sử dụng kính cộng hoặc kính hai tròng.

Chỉ số/Kết cụcKết quả theo tài liệu
Phạm vi đo Lea paddles20/12,800 đến 20/20
Thời gian quét sweep VEP4 giây (nhiều hình ảnh) đến 10 giây (nhiều hình ảnh)
Đường kính vòm bán cầu (pediatric perimeter)120 cm
Số lượng câu hỏi trong bảng Dutton51 câu (bản gốc)
Độ tuổi áp dụng Vineland 3Từ sơ sinh đến 90 tuổi

Đánh giá chức năng thị giác và can thiệp

CVI gây ra các khiếm khuyết chức năng do tổn thương đường dẫn truyền sau thể gối (retro-geniculate pathway), dẫn đến mất tập trung thị giác, kém tích hợp cảm giác và khó khăn trong phối hợp tay-mắt. Công cụ đánh giá CVI range dựa trên 10 đặc tính hành vi (như màu sắc, chuyển động, độ trễ thị giác, nhu cầu ánh sáng) được sử dụng để phân loại trẻ vào 3 giai đoạn (phase) chức năng. Việc can thiệp cần dựa trên sự tỉnh táo thị giác và khả năng duy trì chú ý của trẻ. Đối với trẻ không hợp tác, việc thử kính cộng (+3.00 D) có thể giúp trẻ cải thiện khả năng tập trung và mỉm cười khi nhìn vật thể.

Bình luận: Thông tin theo AIOC 2026; đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Các công cụ như CVI range và Vineland 3 là các thang đo hành vi, mang tính chủ quan và có thể chịu ảnh hưởng bởi sai lệch hồi tưởng (recall bias). Việc sử dụng kính cộng cho trẻ CVI là một kinh nghiệm lâm sàng thực tế để hỗ trợ thị giác gần, tuy nhiên cần theo dõi sát sự phát triển khúc xạ tự nhiên của trẻ.
  • Sử dụng môi trường khám tối giản, không gây xao nhãng để tối ưu hóa khả năng tập trung của trẻ CVI.
  • Ưu tiên các bài kiểm tra nhìn ưu tiên (Lea paddles, Tellers) thay vì bảng chữ cái truyền thống.
  • Thực hiện soi bóng đồng tử động để phát hiện sớm suy giảm điều tiết và cân nhắc kính cộng hỗ trợ.
  • Sử dụng các thang đo hành vi (CVI range) để định hướng giai đoạn can thiệp và thiết kế hoạt động phục hồi chức năng.
  • Cá nhân hóa can thiệp dựa trên sự tỉnh táo thị giác và khả năng phối hợp tay-mắt của từng trẻ.

Tài liệu tham khảo:

Dr. Soveeta Souravee Rath, 2026, Neuro Ophthalmic Examinations in Children, AIOC 2026 IC61, Video ID: GaSoYL41vq4.

Xem thêm