Hội nghị AIOC 2026 (phiên IC95) đã cập nhật các chiến lược quản lý cận thị hiện đại, nhấn mạnh rằng cận thị không chỉ là một tật khúc xạ đơn thuần mà là một đại dịch toàn cầu cần được can thiệp sớm. Tỷ lệ cận thị toàn cầu đã tăng từ 22.9% năm 2000 lên 34% vào năm 2020, với dự báo 50% dân số thế giới sẽ bị ảnh hưởng vào năm 2050.
Bản chất và tác động của cận thị
Cận thị tiến triển có thể dẫn đến các biến chứng đe dọa thị lực như bệnh lý hoàng điểm, Glaucoma, đục thủy tinh thể và bong võng mạc. Ngay cả cận thị mức độ thấp đến trung bình cũng tiềm ẩn nguy cơ. Cơ chế bệnh sinh liên quan đến sự thất bại của quá trình chính thị hóa (emmetropization), dẫn đến sự kéo dài trục nhãn cầu (axial elongation) không kiểm soát. Các thay đổi cấu trúc bao gồm mỏng võng mạc, giảm mật độ tế bào thụ cảm ánh sáng và thay đổi tại màng Bruch, đĩa thị giác.
Vai trò của Atropine trong kiểm soát cận thị
Atropine là vũ khí dược lý nhất quán nhất. Nghiên cứu ATOM 1 cho thấy 1% Atropine giảm 77% tiến triển cận thị nhưng kèm tác dụng phụ đáng kể. Các nghiên cứu sau đó (ATOM 2, LAMB) xác định nồng độ 0.05% là lựa chọn tối ưu, cân bằng giữa hiệu quả kiểm soát độ khúc xạ và trục nhãn cầu với hồ sơ an toàn tốt. Chỉ định điều trị khi có bằng chứng tiến triển cận thị (tăng độ khúc xạ hoặc trục nhãn cầu) ở trẻ từ 4-14 tuổi. Đối với trường hợp không đáp ứng, có thể phối hợp với các phương pháp khác hoặc tăng tần suất sử dụng.
Giải pháp quang học: Kính gọng và kính tiếp xúc
Các loại kính gọng kiểm soát cận thị (như DIMS, Stellest) dựa trên nguyên lý làm mờ ngoại vi (peripheral defocus) để giảm kích thích kéo dài trục nhãn cầu. Hiệu quả kiểm soát tiến triển đạt khoảng 50%. Kính Orthokeratology (Ortho-K) là lựa chọn hiệu quả cho trẻ năng động, giúp trẻ không cần đeo kính vào ban ngày. Việc theo dõi sát sao bằng đo trục nhãn cầu là tiêu chuẩn vàng. Các công nghệ mới như kính MyoSmart IQ hoặc Stellest 2.0 đang cho thấy kết quả hứa hẹn hơn.
Tương lai và công nghệ mới
Trí tuệ nhân tạo (AI) đang được ứng dụng để dự đoán nguy cơ tiến triển cận thị dựa trên dữ liệu lâm sàng và hình ảnh đáy mắt. Các thiết bị theo dõi hành vi (như cảm biến UV và thời gian làm việc gần) giúp bác sĩ đánh giá tuân thủ của bệnh nhân. Các liệu pháp mới như ánh sáng đỏ (red light therapy) và các chất điều biến thụ thể đang được nghiên cứu để bổ sung vào kho vũ khí kiểm soát cận thị.
| Chỉ số/Kết cục | Kết quả theo tài liệu |
|---|---|
| Tỷ lệ cận thị toàn cầu (2000) | 22.9% |
| Tỷ lệ cận thị toàn cầu (2020) | 34% |
| Dự báo tỷ lệ cận thị (2050) | 50% |
| Hiệu quả 1% Atropine | 77% giảm tiến triển |
| Hiệu quả 0.1% Atropine (South Indian) | 42% kiểm soát tiến triển |
| Hiệu quả kiểm soát của kính gọng | ~50% |
| Tăng trưởng trục nhãn cầu (Ortho-K) | 0.07 mm (trung bình 29 tháng theo dõi) |
Bình luận: Thông tin theo AIOC 2026; đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Các chiến lược kiểm soát cận thị hiện nay chuyển dịch từ điều trị đơn lẻ sang phối hợp đa phương thức (Atropine liều thấp kết hợp kính gọng/Ortho-K). Hạn chế lớn nhất trong thực hành là sự tuân thủ của trẻ và chi phí điều trị. Việc sử dụng AI và các thiết bị theo dõi hành vi là xu hướng mới, tuy nhiên cần thêm các nghiên cứu dài hạn để khẳng định hiệu quả bền vững.
- Ưu tiên đo trục nhãn cầu (axial length) định kỳ thay vì chỉ dựa vào khúc xạ chủ quan.
- Cân nhắc Atropine 0.05% như lựa chọn đầu tay cho trẻ có tiến triển cận thị.
- Khuyến khích sử dụng kính gọng kiểm soát cận thị cho trẻ không dung nạp hoặc không muốn dùng thuốc/Ortho-K.
- Tư vấn thay đổi lối sống, tăng thời gian hoạt động ngoài trời và kiểm soát thời gian làm việc gần.
- Cá nhân hóa phác đồ điều trị dựa trên tốc độ tiến triển và các yếu tố nguy cơ của từng trẻ.
Tài liệu tham khảo:
AIOS Editor Proceedings, 2026, AIOC 2026 IC95 New Age Myopia Practice Are You Ready, YouTube Video ID: f04UOSk2NJY.