Báo cáo ca lâm sàng Nhãn khoa: Hố gai thị, Viêm dây thần kinh thị giác và Dị tật nhãn cầu

Bs Ngô Hữu Thế
24.10.26
Last Updated

Tài liệu hội thảo AIOC 2026 PG Capsule Neuro Ophthalmology & Strabismus (2026) trình bày các ca lâm sàng phức tạp trong nhãn khoa thần kinh và lác, nhấn mạnh tầm quan trọng của thăm khám lâm sàng chi tiết. Các ca bệnh bao gồm hố gai thị (optic disc pit) gây bong võng mạc, viêm dây thần kinh thị giác tái phát và các dị tật bẩm sinh nhãn cầu.

Hố gai thị và bong võng mạc

Hố gai thị là một lõm hình bầu dục, màu trắng xám tại đĩa thị, do đóng không hoàn toàn khe phôi thai, thường gặp ở góc dưới đĩa thị. Tình trạng này chiếm 1/8 đến 1/4 kích thước đĩa thị. Ca lâm sàng ghi nhận bệnh nhân nữ 13 tuổi, thị lực mắt trái 6/24, có hố gai thị kích thước 0,25 đường kính đĩa thị kèm bong võng mạc thanh dịch (serious retinal detachment) vùng hoàng điểm. Bệnh nhân được điều trị ban đầu bằng Dimox (acetazolamide) 250 mg/ngày, tuy nhiên sau 2 tuần xuất hiện viêm dạ dày. Sau đó, bệnh nhân được thực hiện laser barrage quanh hố gai thị. Theo dõi sau 10 tháng cho thấy võng mạc áp tốt, thị lực cải thiện lên 6/12, N6.

Bình luận: Thông tin theo AIOC 2026, 2026; đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Việc sử dụng acetazolamide cần cân nhắc tác dụng phụ trên tiêu hóa ở trẻ em. Laser barrage là phương pháp hỗ trợ, không thay thế phẫu thuật cắt dịch kính (vitrectomy) trong các trường hợp bong võng mạc tiến triển.

Viêm dây thần kinh thị giác tái phát

Báo cáo ca bệnh nam 19 tuổi với tiền sử 4 đợt viêm dây thần kinh thị giác (optic neuritis) tái phát, thị lực giảm nặng xuống mức không nhận thức ánh sáng (PL negative) trong đợt cấp. Kết quả MRI não và hốc mắt không ghi nhận mảng hủy myelin (demyelinating plaques), xét nghiệm MOG và Aquaporin-4 âm tính. Bệnh nhân được điều trị bằng Methylprednisolone đường tĩnh mạch 1 gram/ngày trong 3 ngày, sau đó giảm dần bằng steroid đường uống. Thị lực phục hồi đáng kể sau 1 tuần. Ca bệnh nhấn mạnh rằng mất thị lực nặng không đồng nghĩa với tổn thương sợi trục không thể hồi phục, có thể do tắc nghẽn dẫn truyền viêm (inflammatory conduction block).

Đồng tử Adie và ngộ độc thần kinh

Đồng tử Adie (Adie's tonic pupil) là rối loạn mất phân bố phó giao cảm hậu hạch, với đặc điểm đồng tử giãn, phản xạ ánh sáng kém nhưng phản xạ gần còn nguyên vẹn. Ca lâm sàng 14 tuổi nữ nghi ngờ ngộ độc nọc rắn thần kinh (neurotoxic snake bite) do có biểu hiện giãn đồng tử một bên. Tuy nhiên, phản xạ gần bình thường giúp loại trừ ngộ độc cấp tính. Nghiệm pháp Pilocarpine 0,125% được thực hiện để chẩn đoán xác định. Bài giảng nhấn mạnh việc sử dụng các thuốc co đồng tử nồng độ thấp cần thận trọng và dựa trên đánh giá lâm sàng thay vì chỉ dựa vào các dấu hiệu đơn lẻ.

Dị tật bẩm sinh nhãn cầu

Ca bệnh nữ 23 tuổi với thị lực mắt trái chỉ đếm ngón tay ở khoảng cách 0,5m, kèm rung giật nhãn cầu (nystagmus) và lác ngoài (exotropia) 15 độ. Khám lâm sàng ghi nhận microphthalmos (nhãn cầu nhỏ) với kích thước giác mạc 8x8 mm, coloboma mống mắt và màng đồng tử tồn tại. MRI hốc mắt xác nhận nhãn cầu trái nhỏ (20,2 x 20,4 mm) và lõm củng mạc sau. Đây là minh chứng cho phổ bệnh lý loạn sản nhãn cầu (ocular dysgenesis) bẩm sinh.

Chỉ số/Kết cụcKết quả theo tài liệu
Tỷ lệ hố gai thị1/10.000 người
Tỷ lệ bong võng mạc ở mắt có hố gai thị25-75%
Liều Methylprednisolone (viêm thị thần kinh)1 gram/ngày, dùng trong 3 ngày
Tỷ lệ đồng tử Adie (nữ/nam)2,6:1
Tỷ lệ đồng tử Adie một bên80%
Thời gian theo dõi ca hố gai thị10 tháng
  • Ưu tiên thăm khám lâm sàng chi tiết (pupillary examination, fundoscopy) trước khi chỉ định các xét nghiệm hình ảnh đắt tiền.
  • Hố gai thị có bong võng mạc có thể cân nhắc tiếp cận bảo tồn bằng laser barrage trước khi phẫu thuật.
  • Viêm dây thần kinh thị giác tái phát cần loại trừ các bệnh lý hủy myelin và xét nghiệm kháng thể MOG/AQP4.
  • Đồng tử giãn một bên cần phân biệt giữa ngộ độc thần kinh và các bệnh lý lành tính như đồng tử Adie.
  • Dị tật nhãn cầu bẩm sinh cần đánh giá toàn diện cả phân đoạn trước và sau để phát hiện sớm biến chứng.

Tài liệu tham khảo:

Aioseditorproceedings, 2026, AIOC 2026 PG Capsule Neuro Ophthalmology & Strabismus, YouTube, Video ID: uzaN7CCkyZM.

Xem thêm