Quản lý tật khúc xạ, rối loạn điều tiết và thị lực thấp ở trẻ em mắc CVI

Bs Ngô Hữu Thế
24.10.26
Last Updated

Tại hội thảo AIOC 2026, chủ đề về quản lý các bất thường quang học và điều tiết ở trẻ em mắc suy giảm thị lực do não (Cerebral Visual Impairment - CVI) đã được trình bày, nhấn mạnh tầm quan trọng của việc đánh giá chức năng thị giác toàn diện. CVI không chỉ là tổn thương tại mắt mà là sự gián đoạn trong cách não bộ xử lý thông tin thị giác, đặc biệt là tại thùy chẩm, dẫn đến các thách thức về thị lực, độ nhạy tương phản và khả năng định hướng trong môi trường phức tạp.

Tật khúc xạ và rối loạn điều tiết ở trẻ CVI

Tật khúc xạ là một trong những phát hiện phổ biến nhất ở trẻ em mắc CVI, với khoảng 40-60% trẻ em trên toàn cầu và 50-70% trẻ em tại các nghiên cứu bệnh viện ở Ấn Độ có tật khúc xạ đáng kể. Các loại tật khúc xạ thường gặp bao gồm loạn thị cận thị đơn thuần, với dải độ khúc xạ từ -21 đến +7 diopters. Việc điều chỉnh khúc xạ sớm và chính xác là yếu tố then chốt để cải thiện thị lực chức năng. Bên cạnh đó, rối loạn điều tiết, cụ thể là suy giảm điều tiết (accommodative insufficiency), được ghi nhận ở 30-50% trẻ em mắc CVI. Việc khai thác bệnh sử chi tiết từ phụ huynh về các vấn đề thị giác gần, mỏi mắt hoặc hành vi nhìn bất thường là bước đầu tiên quan trọng để định hướng đánh giá lâm sàng.

Quy trình khúc xạ và đánh giá điều tiết

Việc thực hiện khúc xạ ở trẻ CVI rất thách thức do trẻ thường có khả năng cố định kém và sự hợp tác hạn chế, đòi hỏi sự tham gia của các chuyên gia khúc xạ nhi khoa. Retinoscopy (soi bóng đồng tử) là phương pháp ưu tiên vì nhiều trẻ không thể cung cấp phản hồi chủ quan đáng tin cậy. Khúc xạ liệt điều tiết (cycloplegic refraction) là bắt buộc để xác định chính xác tật khúc xạ, bao gồm cả viễn thị tiềm ẩn thường gặp trong CVI. Để đánh giá khả năng duy trì tiêu điểm ở gần, MEM retinoscopy (Monocular Estimation Method) được sử dụng như một dạng soi bóng đồng tử động để đánh giá khách quan đáp ứng điều tiết tại khoảng cách gần (thường là 40 cm).

Chỉ số/Kết cụcKết quả theo tài liệu
Tỷ lệ tật khúc xạ ở trẻ CVI (toàn cầu)40-60%
Tỷ lệ tật khúc xạ ở trẻ CVI (Ấn Độ)50-70%
Dải độ khúc xạ-21 đến +7 diopters
Tỷ lệ suy giảm điều tiết ở trẻ CVI30-50%
Trọng lượng gọng kính Tomato< 10 g
Tỷ lệ trẻ CVI có visual crowding40%

Chiến lược kê đơn và lựa chọn gọng kính

Chiến lược kê đơn cho trẻ CVI cần cá thể hóa dựa trên mục tiêu khuyến khích sự quan tâm thị giác gần. Ví dụ, một trẻ 6 tháng tuổi mắc CVI với viễn thị +5 diopters và kết quả MEM +2 đến +3 đã được kê đơn kính ưu tiên nhìn gần với công suất +7 đến +8 diopters. Việc lựa chọn gọng kính rất quan trọng, đặc biệt là các loại gọng như Tomato frames, vì chúng nhẹ (dưới 10g) và phù hợp với trẻ có bất thường hình dạng hộp sọ (như tật đầu nhỏ hoặc não úng thủy). Ngoài ra, cần sử dụng dây đeo đầu để giữ kính cố định và tư vấn cho gia đình rằng lợi ích của kính có thể cần vài tuần hoặc vài tháng để biểu hiện rõ rệt.

Can thiệp thị giác và thiết bị hỗ trợ

Khoảng 40% trẻ em mắc CVI gặp tình trạng visual crowding (chen chúc thị giác) làm chậm quá trình xử lý hình ảnh. Các can thiệp như tăng cường đường nét khuôn mặt giúp trẻ nhận diện tốt hơn. Vision therapy (liệu pháp thị giác) thông qua kích thích thị giác lặp lại và huấn luyện nhận thức giúp củng cố khả năng xử lý thông tin của não bộ dựa trên nguyên tắc neuroplasticity (tính dẻo thần kinh). Đối với các trường hợp khó khăn về thị trường, Yoked prisms (lăng kính cùng chiều) có thể hỗ trợ bằng cách chuyển dịch hình ảnh về vùng võng mạc chức năng, giúp cải thiện khả năng định hướng và tự tin trong vận động.

Bình luận: Thông tin theo AIOC 2026; đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Các can thiệp như Yoked prisms cần được thực hiện bởi chuyên gia có kinh nghiệm vì bằng chứng về hiệu quả lâu dài vẫn đang được nghiên cứu thêm. Việc quản lý CVI đòi hỏi cách tiếp cận đa chuyên khoa bao gồm bác sĩ nhãn khoa, chuyên gia khúc xạ, nhà trị liệu và giáo viên.
  • Thực hiện khúc xạ liệt điều tiết cho mọi trẻ CVI để tránh bỏ sót viễn thị tiềm ẩn.
  • Sử dụng MEM retinoscopy để đánh giá khách quan khả năng điều tiết ở khoảng cách gần.
  • Ưu tiên gọng kính nhẹ, có dây đeo cho trẻ có bất thường cấu trúc sọ mặt.
  • Tư vấn cho phụ huynh về thời gian thích nghi với kính (vài tuần đến vài tháng).
  • Áp dụng liệu pháp thị giác sớm để tận dụng tính dẻo thần kinh ở trẻ nhỏ.

Tài liệu tham khảo:

Preeti Sharma, 2026, Optical, Accommodation Anomalies and Low Vision Management in CVI, AIOC 2026 IC61, Video ID: S_A7oLrcSLg.

Xem thêm