Bài giảng tại hội thảo AIOC 2026 (IC368) của Dr. Nisha Ahuja tập trung vào việc đào tạo nhân viên tuyến đầu tại phòng mổ (OT - Operating Theater) về các quy trình vô khuẩn, xử lý dụng cụ và phòng ngừa nhiễm khuẩn vết mổ (SSI - Surgical Site Infection). Mục tiêu cốt lõi là thiết lập văn hóa an toàn phòng mổ thông qua việc hiểu rõ các kỹ thuật vô khuẩn, quy trình làm sạch và quản lý thiết bị tinh vi.
Phân vùng phòng mổ và kiểm soát lưu thông
Hệ thống phân vùng phòng mổ được chia thành bốn khu vực chính để kiểm soát nhiễm khuẩn. Khu vực ngoài cùng (vùng bảo vệ) không yêu cầu trang phục đặc biệt và không hạn chế lưu thông. Khu vực thứ hai là vùng đệm hoặc bán vô khuẩn, bao gồm khu vực thay đồ, khu vực rửa tay (scrub area), khu vực hồi tỉnh và khu vực tiếp nhận bệnh nhân; tại đây, nhân viên và bệnh nhân phải thay trang phục phù hợp (mũ, khẩu trang, giày chuyên dụng). Khu vực thứ ba là vùng vô khuẩn, bao gồm hành lang sạch và khu vực mổ chính, nơi lưu thông bị hạn chế nghiêm ngặt (tối đa 5 người bao gồm cả nhân viên vô khuẩn). Tại vùng vô khuẩn, nhân viên phải mặc đầy đủ trang phục (mũ, khẩu trang, găng tay, áo choàng) và hạn chế tối đa trang sức. Việc kiểm soát số lần mở cửa là yếu tố then chốt để duy trì áp lực dương trong phòng mổ và giảm thiểu nhiễm khuẩn trong không khí.
Quy trình rửa tay ngoại khoa
Rửa tay ngoại khoa (surgical hand wash) là bước quan trọng để giảm vi sinh vật trên tay. Quy trình yêu cầu sử dụng xà phòng kết hợp với chà xát (scrub) trong thời gian tiếp xúc từ 3 đến 5 phút, tuân thủ 6 bước của WHO. Cần có đồng hồ tại khu vực rửa tay để đảm bảo thời gian. Sau khi rửa, tay phải được làm khô kỹ bằng khăn vô khuẩn (ưu tiên dùng hai khăn, mỗi khăn cho một tay). Sau khi khô, tay có thể được sát khuẩn thêm bằng Sterillium hoặc cồn isopropyl trước khi mặc áo và đeo găng.
Quy tắc trường vô khuẩn và xử lý dụng cụ
Nhân viên cần phân biệt rõ vùng vô khuẩn và không vô khuẩn. Khu vực từ vai đến thắt lưng, bề mặt khay dụng cụ vô khuẩn và phần trên của khăn trải (drape) được coi là vô khuẩn; phần dưới 12 inch (khoảng 30 cm) so với mặt bàn được coi là không vô khuẩn. Khi mở gói dụng cụ, nhân viên không vô khuẩn phải kiểm tra hạn sử dụng, chỉ số chỉ thị (indicator) và tính toàn vẹn của gói. Trong quá trình phẫu thuật, dụng cụ nên được chuyển qua vùng trung tính (neutral zone) để tránh tổn thương do kim đâm. Tránh làm rơi hoặc va chạm dụng cụ, bảo vệ các đầu nhọn và sử dụng thảm silicone để bảo vệ dụng cụ trên khay.
Quy trình làm sạch và tiệt khuẩn
Quy trình xử lý dụng cụ gồm 5 bước: khử nhiễm, kiểm tra, đóng gói, tiệt khuẩn và lưu trữ. Dụng cụ sau mổ cần được rửa ngay để tránh khô, các ống thông (cannulas) và lòng ống (lumens) phải được xả sạch. Chất tẩy rửa phải là loại không enzyme và không ăn mòn để tránh rỉ sét hoặc rỗ bề mặt. Máy làm sạch siêu âm (ultrasonic cleaner) nên được sử dụng ít nhất một lần mỗi ngày. Sau khi làm sạch, dụng cụ cần được kiểm tra dưới kính lúp, đóng gói trong túi phù hợp, dán nhãn đầy đủ (ngày, nội dung, người xử lý) và sử dụng chỉ số chỉ thị. Các phương pháp tiệt khuẩn bao gồm hấp áp lực (autoclave - tiêu chuẩn vàng), ETO hoặc plasma. Cần sử dụng các chỉ số vật lý (bản in thông số), hóa học (class 1-6) và sinh học (biological indicator) để đảm bảo hiệu quả tiệt khuẩn.
| Chỉ số/Kết cục | Kết quả theo tài liệu |
|---|---|
| Số vùng phân khu phòng mổ | 4 vùng |
| Giới hạn nhân sự vùng vô khuẩn | Tối đa 5 người |
| Thời gian rửa tay ngoại khoa | 3 đến 5 phút |
| Tần suất dùng chỉ số sinh học (autoclave) | 1 lần/tuần |
| Thời gian lưu trữ hồ sơ autoclave | 5 đến 10 năm |
| Nhiệt độ phòng mổ chính | 18 đến 26 độ C |
| Nhiệt độ khu vực lưu trữ | 25 đến 30 độ C |
| Độ ẩm phòng mổ/lưu trữ | 20 đến 60% |
Bình luận: Thông tin theo AIOC 2026 (2026); đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Tác giả nhấn mạnh tầm quan trọng của việc tuân thủ quy trình nghiêm ngặt để phòng ngừa viêm nội nhãn (endophthalmitis), dù tỷ lệ thấp dưới 1% nhưng hậu quả rất nghiêm trọng. Các pitfall thường gặp bao gồm nhiễm khuẩn do tiếp xúc (touch contamination), đóng gói không đúng cách và không tuân thủ quy trình kiểm tra chỉ số tiệt khuẩn.
- Thiết lập bảng kiểm (checklist) an toàn phòng mổ và gói dự phòng SSI.
- Dán các hướng dẫn công việc (job aids) tại khu vực rửa tay và khu vực làm sạch.
- Thực hiện kiểm tra định kỳ (audit) và đào tạo lại thường xuyên cho nhân viên.
- Khuyến khích nhân viên báo cáo các sự cố suýt sai sót (near miss).
- Đảm bảo lưu trữ hồ sơ tiệt khuẩn và các báo cáo kiểm định HEPA, nước, autoclave đầy đủ.
Tài liệu tham khảo:
Dr. Nisha Ahuja, 2026, Training Frontline Ot Staff in Sterility, Instrument Handlin, AIOS Editor Proceedings 2, Video ID: HUyWKGG6xuc.