Bài giảng tại hội thảo AIOC 2026 (IC311) của Dr. Rajender P. Singh trình bày về kỹ thuật xử trí các biến chứng trong phẫu thuật đục thủy tinh thể, cụ thể là tình trạng rơi mảnh nhân và lệch thủy tinh thể nhân tạo (IOL). Đây là những biến chứng có thể xảy ra với bất kỳ phẫu thuật viên nào, đòi hỏi sự bình tĩnh, quản lý tốt đội ngũ trong phòng mổ và quy trình xử trí chuyên biệt để bảo tồn thị lực cho bệnh nhân.
Quản lý mảnh nhân rơi
Khi xảy ra tình trạng rơi mảnh nhân vào buồng dịch kính, phẫu thuật viên cần tuyệt đối không hoảng loạn. Việc cố gắng lấy mảnh nhân qua vết mổ hiện tại mà không có sự hỗ trợ của phẫu thuật dịch kính (vitrectomy) thường dẫn đến tổn thương cấu trúc nhãn cầu và làm trầm trọng thêm tình trạng. Mọi mảnh nhân, dù là nhỏ nhất, đều cần được loại bỏ vì chúng có thể gây ra các phản ứng viêm dữ dội, dẫn đến tăng nhãn áp mãn tính, phù hoàng điểm dạng nang (CME - Cystoid Macular Edema), bong võng mạc và các biến chứng khác. Phẫu thuật viên cần thông báo rõ ràng cho bệnh nhân và người nhà về tình trạng đã xảy ra. Trong quá trình phẫu thuật, cần đảm bảo vết mổ được đóng kín, không cố gắng can thiệp sâu vào buồng dịch kính nếu không đủ điều kiện trang thiết bị.
Kỹ thuật phẫu thuật dịch kính
Khi thực hiện phẫu thuật dịch kính để lấy mảnh nhân, việc thiết lập các cổng (port) là bắt buộc. Phẫu thuật viên sử dụng hệ thống 23-gauge hoặc 25-gauge. Đối với nhân đục độ 2 hoặc độ 3, có thể sử dụng đầu cắt dịch kính (cutter) với thông số cắt thấp (600-800 lần/phút) và áp lực hút khoảng 400 mmHg. Ống dẫn sáng (light pipe) được sử dụng như một dụng cụ hỗ trợ (chopper) để giữ và phân tách mảnh nhân. Kỹ thuật này thường kéo dài thêm 10-15 phút. Sau khi loại bỏ hoàn toàn các mảnh nhân, phẫu thuật viên cần kiểm tra kỹ vùng ngoại vi võng mạc để đảm bảo không có vết rách võng mạc (retinal break) trước khi kết thúc phẫu thuật.
Xử trí lệch thủy tinh thể nhân tạo
Đối với trường hợp IOL bị lệch hoặc rơi vào buồng dịch kính, quy trình xử trí ưu tiên sự ổn định trước khi can thiệp. Phẫu thuật viên cần thực hiện cắt dịch kính phần trước (anterior vitrectomy) và tạo bong dịch kính sau (PVD - Posterior Vitreous Detachment) để tránh các biến chứng võng mạc trong tương lai. Khi lấy IOL, cần sử dụng kẹp chuyên dụng (end-gripping forceps) và thao tác gần vùng gai thị (disc) – khu vực vững chắc nhất của võng mạc – thay vì thao tác trên hoàng điểm hoặc vùng ngoại vi. Nếu IOL là loại 3 mảnh (three-piece lens), có thể đặt lại vào rãnh mi (sulcus) nếu bao còn đủ khả năng nâng đỡ. Nếu không, cần cân nhắc lấy bỏ và thay thế bằng IOL cố định vào củng mạc (scleral fixation lens).
| Chỉ số/Kết cục | Kết quả theo tài liệu |
|---|---|
| Hệ thống vitrectomy | 23-gauge hoặc 25-gauge |
| Tốc độ cắt (cutter) | 600-800 lần/phút |
| Áp lực hút (vitreous) | 400 mmHg |
| Thời gian xử trí thêm | 10-15 phút |
| Vị trí thao tác IOL | Gần vùng gai thị |
Bình luận: Thông tin theo AIOC 2026; đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Các kỹ thuật được tác giả mô tả dựa trên kinh nghiệm cá nhân, đặc biệt là việc sử dụng kẹp locking forceps để lấy IOL mà không cần mở rộng vết mổ. Cần lưu ý rằng việc tạo PVD là bước quan trọng để giảm nguy cơ bong võng mạc sau phẫu thuật. Hạn chế của tài liệu là thiếu các số liệu thống kê về kết quả thị lực dài hạn sau can thiệp.
- Luôn giữ bình tĩnh và không cố gắng lấy mảnh nhân qua vết mổ giác mạc nếu không có hỗ trợ của phẫu thuật dịch kính.
- Luôn thực hiện PVD trong phẫu thuật dịch kính để phòng ngừa bong võng mạc.
- Thao tác lấy IOL nên thực hiện gần vùng gai thị để đảm bảo an toàn cho hoàng điểm.
- Sử dụng kẹp locking forceps để kiểm soát tốt IOL trong quá trình lấy ra qua vết mổ nhỏ.
- Đánh giá kỹ khả năng nâng đỡ của bao trước khi quyết định đặt lại IOL vào rãnh mi.
Tài liệu tham khảo:
Rajender P. Singh, 2026, Vitrectomy in Nuclear Fragment or IOL Dislocation, AIOS Editor Proceedings 2, Video ID: QUnhehLn50s.